پسوریازیس پوست سر؛ علائم، تشخیص، ریزش مو و درمان

پاسخ کوتاه: پسوریازیس پوست سر یک بیماری التهابی مزمن و غیرواگیر است که می‌تواند با پلاک مشخص، پوستهٔ سفید یا نقره‌ای، خارش، سوزش، ترک و گاهی درد دیده شود. ضایعات ممکن است از خط رویش مو عبور کنند یا پشت گوش و پس گردن را درگیر کنند. ریزش مو، اگر رخ دهد، اغلب موقت است؛ اما ریزش تکه‌ای همراه موی شکسته، چرک، دلمهٔ ضخیم، درد شدید یا جای زخم نیازمند بررسی علت‌های دیگر است. [۱][۱۲][۱۸]

در فارسی، این وضعیت گاهی با عبارت «پسوریازیس سر»، «پسوریازیس کف سر» یا «بیماری صدف پوست سر» جست‌وجو می‌شود؛ اما پوسته‌ریزی به‌تنهایی تشخیص پسوریازیس را قطعی نمی‌کند.

نویسنده: دکتر محمدحسن شاهوردی، متخصص پوست، مو و زیبایی.

پسوریازیس پوست سر چیست؟

در پسوریازیس، فعالیت نابجای مسیرهای ایمنی باعث التهاب و نوسازی نامنظم سطح پوست می‌شود. وجود مو و ضخامت پوست سر رساندن درمان را دشوارتر می‌کند؛ به همین دلیل شکل دارو و امکان ادامه‌دادن برنامه به اندازهٔ نام مادهٔ دارویی مهم است. این بیماری مسری نیست و از شانه، حوله، تماس یا آرایشگاه منتقل نمی‌شود. [۲][۱۷]

ممکن است پوست سر تنها محل قابل مشاهده باشد یا همراه پلاک بدن، تغییر ناخن یا علائم مفصل رخ دهد. برای انواع بیماری، درگیری ناخن و مفاصل و بیماری‌های همراه، راهنمای جامع پسوریازیس یا بیماری صدف را ببینید؛ این صفحه عمداً روی پوست سر و مو تمرکز دارد.

علائم پسوریازیس پوست سر و محل‌های درگیری

• پلاک نسبتاً مشخص با پوستهٔ خشک سفید یا نقره‌ای؛
• قرمزی در پوست روشن یا رنگ بنفش، قهوه‌ای یا خاکستری‌تر در پوست تیره؛
• عبور ضایعه از خط رویش مو، درگیری پشت گوش یا پس گردن؛
• خارش، سوزش، کشیدگی، حساسیت یا درد؛
• ترک و خونریزی، به‌ویژه پس از کندن پوسته؛
• تجمع پوستهٔ چسبنده دور دسته‌های مو؛
• شکستگی یا ریزش موقت مو در ناحیهٔ ملتهب.

شدت خارش یا فشار روانی همیشه با درصد سطح درگیر هماهنگ نیست. یک ناحیهٔ کوچک اما قابل‌دیدن می‌تواند خواب، تمرکز و تعامل اجتماعی را مختل کند؛ راهنماها پوست سر را محل پُراثر و دشواردرمان می‌دانند. [۴]

برای خواندن برچسب‌ها، تصویر را افقی پیمایش کنید یا در اندازهٔ کامل باز کنید.

اگر ابرو، پلک، صورت یا پشت گوش هم پوسته‌دار است، راهنمای تصویری پسوریازیس صورت، ابرو، پلک و گوش را بخوانید؛ داروی پوست سر را خودسرانه روی صورت یا پلک مصرف نکنید.

آیا پسوریازیس پوست سر باعث ریزش مو می‌شود؟

در بیشتر بیماران فولیکول مو برای همیشه از بین نمی‌رود. التهاب، خاراندن، کندن پوسته، شست‌وشوی خشن و اصطکاک هنگام مالیدن دارو می‌توانند باعث شکستگی یا ریزش موقت شوند. پس از کنترل التهاب، رشد مجدد معمول است، هرچند زمان می‌برد. ریزش اسکاری دائمی نادر گزارش شده است. [۳][۱۲][۱۳][۱۸]

هر ریزش مو را نباید به پسوریازیس نسبت داد. لکهٔ بدون مو با موهای شکسته یا نقاط سیاه، چرک و تورم، پوست صاف و براق، گسترش سریع یا باقی‌ماندن ریزش پس از کنترل التهاب نیازمند بررسی علت دیگری مانند قارچ، آلوپسی آره‌آتا، ریزش تلوژن یا آلوپسی اسکاری است.

برای خواندن برچسب‌ها، تصویر را افقی پیمایش کنید یا در اندازهٔ کامل باز کنید.

برای مقایسهٔ علت‌ها و الگوهای مختلف، راهنمای جامع ریزش مو را ببینید. اطلاعات آمادگی ویزیت و هماهنگی مراجعه در راهنمای ارزیابی ریزش مو در تهران آمده است.

فرق پسوریازیس پوست سر با شوره، درماتیت سبورئیک و قارچ

«پوسته» یک نشانه است، نه نام بیماری. هیچ‌یک از سرنخ‌های زیر به‌تنهایی صددرصد تشخیصی نیست.

اگر هنوز علت مشکل مشخص نیست، راهنمای خارش و پوسته‌ریزی پوست سر مسیر بررسی نشانه‌ها را توضیح می‌دهد. برای آشنایی با الگوی شوره و پوسته‌ریزی در سر، ابرو، ریش و کنار بینی، راهنمای درماتیت سبورئیک را بخوانید؛ این بیماری و پسوریازیس گاهی نشانه‌های همپوشان دارند و تشخیص با معاینه روشن‌تر می‌شود.

این جدول فقط سرنخ می‌دهد؛ در شک به تینئا کاپیتیس، نمونهٔ مو/پوسته و روش آزمایش باید با معاینه هماهنگ شود. [۱][۱۴][۱۹]

اگر تینئا کاپیتیس تأیید شود، درمان معمولاً به داروی ضدقارچ خوراکی نسخه‌ای نیاز دارد؛ شامپو یا کرم به‌تنهایی درمان کامل قارچ سر نیست. [۱۴][۲۰]

برای خواندن برچسب‌ها، تصویر را افقی پیمایش کنید یا در اندازهٔ کامل باز کنید.

تشخیص و زمان آزمایش یا بیوپسی

تشخیص معمولاً از ترکیب شکل ضایعه، محل، سابقهٔ عود و معاینهٔ پوست بدن و ناخن‌ها به‌دست می‌آید. دربارهٔ داروهای جدید، رنگ مو، سابقهٔ خانوادگی، اختلال خواب و درد یا خشکی مفصل نیز سؤال می‌شود. [۱۵]

شدت بیماری چگونه سنجیده می‌شود؟

درگیری پوست سر ممکن است درصد کمی از سطح بدن باشد اما اثر زیادی داشته باشد. تصمیم درمان فقط بر مساحت تکیه نمی‌کند و این موارد را نیز می‌سنجد:

• ضخامت، قرمزی، پوسته و سطح پوست سر درگیر؛
• خارش، درد، خونریزی و اختلال خواب؛
• ریزش مو یا دشواری مراقبت از مو؛
• اثر بر کار، مدرسه، اعتمادبه‌نفس و روابط؛
• پاسخ ناکافی یا دشواری استفاده از درمان قبلی؛
• درگیری ناخن، مفصل یا نواحی پُراثر دیگر.

حتی بیماری موضعی اگر موجب اختلال عملکرد یا فشار روانی قابل‌توجه شود و با درمان موضعی کنترل نشود، می‌تواند ارزیابی درمان گسترده‌تر را توجیه کند. [۴]

مسیر درمان موضعی پسوریازیس پوست سر

«بهترین دارو» بدون دانستن تشخیص، سن، شدت، بارداری، بیماری کبدی، عفونت و درمان‌های قبلی معنا ندارد. محلول، لوسیون، ژل، فوم یا شامپو در ناحیهٔ پُرمو معمولاً عملی‌تر از پمادند و انتخاب شکل دارو بر پایبندی اثر می‌گذارد. [۴]

برای خواندن برچسب‌ها، تصویر را افقی پیمایش کنید یا در اندازهٔ کامل باز کنید.

نرم‌کردن پوسته

پوستهٔ بسیار ضخیم می‌تواند رسیدن دارو به پوست را کم کند. نرم‌کننده یا کراتولیتیک مناسب ممکن است پیش از درمان اصلی کمک کند، اما کندن پوسته با ناخن یا شانهٔ تیز می‌تواند خونریزی، تشدید ضایعه و ریزش مو را بیشتر کند. سالیسیلیک‌اسید برای همهٔ سنین و همهٔ وسعت‌ها مناسب نیست. [۲][۳]

برای خواندن برچسب‌ها، تصویر را افقی پیمایش کنید یا در اندازهٔ کامل باز کنید.

کورتیکواستروئید موضعی

در راهنمای NICE، کورتیکواستروئید موضعی قوی با فرم مناسب، به‌صورت دورهٔ محدود و همراه آموزش مصرف، درمان آغازین رایج است. قدرت، دفعات و مدت باید نسخه‌ای باشد. مصرف طولانی و بی‌وقفه می‌تواند عارضه ایجاد کند و تماس ناخواسته با صورت یا چشم باید پیشگیری شود. [۴]

آنالوگ ویتامین D یا ترکیب آن با کورتون

کالسیپوتریول و ترکیب کالسیپوتریول/بتامتازون از گزینه‌های شناخته‌شده‌اند. مرور Cochrane نشان داد کورتیکواستروئیدهای قوی و ترکیب کورتون–ویتامین D در کوتاه‌مدت از ویتامین D تنها مؤثرتر بودند؛ برتری ترکیب بر کورتون تنها کوچک و داده‌های بلندمدت محدود بود. [۵]

شامپو و نوردرمانی

شامپو معمولاً جزء کمکی است، نه پاسخ کامل برای پلاک ضخیم. ضدقارچ موضعی درمان اصلی خود پسوریازیس نیست؛ اگر درماتیت سبورئیک یا یک هم‌پوشانی جداگانه تشخیص داده شود، پزشک ممکن است آن را برای همان مؤلفه در نظر بگیرد. UVB هدفمند یا لیزر اکسایمر در بعضی موارد محدود و مقاوم مطرح است، اما مو رساندن نور را دشوار می‌کند و جلسات و خطر قرمزی مهم‌اند. تخت برنزه جای نوردرمانی پزشکی نیست. [۲][۱۱]

درمان موضعی جدیدتر: روفلومیلاست فوم

Roflumilast foam 0.3% یک مهارکنندهٔ موضعی PDE4 و بدون استروئید است. FDA آمریکا در مه ۲۰۲۵ آن را برای پسوریازیس پلاکی پوست سر و بدن در افراد ۱۲ سال به بالا تأیید کرد. در کارآزمایی فاز ۳ ARRECTOR با ۴۳۲ شرکت‌کنندهٔ ۱۲ سال به بالا، موفقیت S-IGA پوست سر در هفتهٔ هشتم ۶۶٫۴٪ با دارو و ۲۷٫۸٪ با vehicle بود؛ خارش نیز در گروه دارو بیشتر بهبود یافت. [۶][۷]

چه زمانی درمان خوراکی یا بیولوژیک مطرح می‌شود؟

اگر بیماری با درمان موضعی درست کنترل نشود، پوست سر اثر زیادی بر خواب یا کیفیت زندگی بگذارد، نواحی دیگر یا مفاصل درگیر باشند، یا درمان موضعی از نظر عملی قابل اجرا نباشد، متخصص ممکن است فتوتراپی یا درمان سیستمیک را بررسی کند. انتخاب میان داروهای کلاسیک، مولکول کوچک خوراکی و بیولوژیک‌ها به سن، بارداری، عفونت، بیماری کبد یا کلیه، سابقهٔ سرطان، واکسیناسیون، آرتریت پسوریاتیک، هزینه و دسترسی بستگی دارد. [۸]

دادهٔ جدید پوست سر دربارهٔ deucravacitinib

در کارآزمایی ۱۶هفته‌ای PSORIATYK SCALP با ۱۵۴ بزرگسال، پاسخ ss-PGA 0/1 در هفتهٔ ۱۶ برابر ۴۸٫۵٪ با deucravacitinib و ۱۳٫۷٪ با placebo و پاسخ PSSI90 برابر ۳۸٫۸٪ در برابر ۲٫۰٪ بود؛ تغییر میانگین نمرهٔ خارش پوست سر نیز −۳٫۲ در برابر −۰٫۷ گزارش شد. محدودیت‌ها شامل فقط ۱۶ هفتهٔ مقایسهٔ کنترل‌شده و نقش حامی صنعتی است. برچسب به‌روز FDA در ژوئن ۲۰۲۶ این دارو را برای بزرگسالان مبتلا به پسوریازیس پلاکی متوسط تا شدید که نامزد درمان سیستمیک یا نوردرمانی‌اند توصیف می‌کند؛ غربالگری عفونت و سل، مرور واکسیناسیون و پایش متناسب لازم است. این خلاصه فهرست کامل هشدارهای برچسب نیست و متن رسمی روز تصمیم درمان باید مرور شود. [۹][۱۰]

گزینهٔ خوراکی تازه‌تر: icotrokinra (ICOTYDE)

FDA آمریکا در مارس ۲۰۲۶ icotrokinra، آنتاگونیست خوراکی گیرندهٔ IL‑23، را برای پسوریازیس پلاکی متوسط تا شدید در بزرگسالان و نوجوانان ۱۲ سال به بالا با وزن دست‌کم ۴۰ کیلوگرم که نامزد درمان سیستمیک یا نوردرمانی‌اند تأیید کرد. یکی از کارآزمایی‌های پشتیبان، بیماران دارای درگیری متوسط یا شدید نواحی پُراثر از جمله پوست سر را نیز بررسی کرد. این مجوز برای کل بیماری پلاکیِ واجد شرایط است، نه تأیید مستقل برای هر پوسته یا خارش سر؛ ارزیابی عفونت و سل، واکسیناسیون، شرایط پزشکی و داروهای هم‌زمان و تناسب فردی باید بر پایهٔ برچسب و نظر متخصص انجام شود. [۲۱]

درمان‌های سیستمیک و بیولوژیک—از جمله داروهایی در مسیرهای TNF، IL‑17، IL‑23 یا IL‑12/23—در بعضی بیماران می‌توانند درگیری پوست سر را نیز بهبود دهند؛ اما میزان و نوع شواهد و مجوز هر دارو یکسان نیست. رتبه‌بندی «قوی‌ترین» یا فهرست برندها جای ارزیابی فردی را نمی‌گیرد. بیماری مفصل، التهاب روده، عفونت، بارداری و دسترسی می‌توانند مسیر را تغییر دهند. [۸][۱۶]

برای خواندن برچسب‌ها، تصویر را افقی پیمایش کنید یا در اندازهٔ کامل باز کنید.

مراقبت از مو و پوست سر

• شامپو را با نوک انگشت و بدون ناخن روی پوست سر پخش کنید؛ مالش شدید لازم نیست.
• پوسته را نکنید؛ اگر ضخیم است دربارهٔ روش نرم‌کردن مناسب سؤال کنید.
• داروی موضعی را تا حد ممکن به پوست برسانید، نه فقط ساقهٔ مو.
• در فاز فعال، رنگ، دکلره، فر دائم، اکستنشن سفت و حرارت زیاد ممکن است تحریک را بیشتر کنند.
• شانه و برس ملایم انتخاب کنید و مدل مو را بیش از حد نکشید.
• اگر محصولی سوزش یا تورم ایجاد کرد، مصرف را متوقف و ارزیابی کنید.
• برنامهٔ نگهدارنده را طبق توصیه ادامه دهید؛ قطع و شروع نامنظم کنترل را دشوار می‌کند.
• استرس می‌تواند عود را تشدید کند، اما وجود استرس به معنی «روانی بودن» بیماری نیست. [۳]

چه زمانی مراجعه لازم است؟

پرسش‌های متداول

پوسته چسبنده و خونریزی نقطه‌ای تشخیص خانگی نیست

برای آزمایش اینکه پوسته از پسوریازیس است، آن را نکنید. خونریزی پس از خراش یا برداشتن پوسته، به‌تنهایی تشخیص قطعی نمی‌دهد و دست‌کاری می‌تواند پوست را زخمی کند. درد، ترشح، ریزش موی موضعی یا ضایعه غیرمعمول نیاز به بررسی جداگانه دارد.

اگر ابرو، پلک یا گوش هم درگیر است، راهنمای پسوریازیس صورت، ابرو، پلک و گوش را ببینید. برای مرور اگزما و مسیرهای التهاب در محل‌های دیگر، راهنمای اگزما و درماتیت بدن مرتبط است. شوره، سبوره، پسوریازیس و قارچ را فقط از روی رنگ سفید پوسته از هم جدا نکنید.

قدم بعدی

منابع علمی

1. American Academy of Dermatology. Scalp psoriasis: Symptoms.
2. American Academy of Dermatology. Shampoos, scale softeners, and other treatments.
3. American Academy of Dermatology. Scalp psoriasis: Tips for managing.
4. NICE. Psoriasis: assessment and management — recommendations.
5. Schlager JG, et al. Topical treatments for scalp psoriasis: summary of a Cochrane Systematic Review. 2016.
6. Gooderham MJ, et al. Roflumilast Foam 0.3%: ARRECTOR Phase 3 trial. JAMA Dermatol. 2025.
7. U.S. National Library of Medicine, DailyMed. ZORYVE roflumilast foam prescribing information. Updated June 2026.
8. European Dermatology Forum. Living EuroGuiDerm psoriasis guideline. Partial update Feb 2025.
9. Callis Duffin K, et al. Deucravacitinib in moderate to severe scalp psoriasis: PSORIATYK SCALP. JAAD Int. 2026;25:28–40 (online Dec 2025).
10. U.S. FDA. SOTYKTU deucravacitinib prescribing information. Revised June 2026.
11. American Academy of Dermatology. Psoriasis: Diagnosis and treatment.
12. Pirov E, Ramot Y. Psoriatic Alopecia: Clinical Features, Pathogenesis, and Emerging Treatment Strategies. 2025.
13. George SMC, et al. Psoriatic alopecia. Clin Exp Dermatol. 2015.
14. British Association of Dermatologists. Guidelines for the management of tinea capitis. 2014.
15. American Academy of Dermatology. Scalp psoriasis: Diagnosis and treatment.
16. McMichael A, et al. Guselkumab for moderate to severe scalp psoriasis across all skin tones: VISIBLE randomized clinical trial. JAMA Dermatol. 2025.
17. American Academy of Dermatology. Can psoriasis be contagious?
18. American Academy of Dermatology. Scalp psoriasis: 10 ways to reduce hair loss.
19. U.S. Centers for Disease Control and Prevention. Clinical overview of ringworm. Updated Feb 2026.
20. U.S. Centers for Disease Control and Prevention. Treatment of ringworm. Updated Feb 2026.
21. U.S. FDA. ICOTYDE prescribing information; approval letter; and Drug Trials Snapshot: ICOTYDE. Original approval March 2026; the Snapshot includes a high-impact-site trial with scalp involvement.
22. Iran Food and Drug Administration, IRC/NFI. Public search interfaces for roflumilast, deucravacitinib and icotrokinra; public search results must not be used alone to infer regulatory authorization or market availability.
23. American Academy of Dermatology. Psoriasis: Signs and symptoms. Generalized pustular and erythrodermic psoriasis warning signs.
24. U.S. National Library of Medicine, MedlinePlus. Anaphylaxis. Updated 2026.
25. American Academy of Ophthalmology. What is uveitis? Patient education handout.

یادداشت پزشکی: این متن جای تشخیص یا نسخهٔ فردی را نمی‌گیرد. انتخاب درمان و پایش آن به ارزیابی فردی نیاز دارد؛ وضعیت ثبت، عرضه یا موجودی دارو در ایران باید در روز تصمیم درمان از منبع رسمی یا مسیر حرفه‌ای معتبر استعلام شود.