مقدمه و اپیدمیولوژی

ریزش موی تلوژن افلوویوم (Telogen Effluvium) یکی از شایع‌ترین الگوهای ریزش مو است که به‌صورت منتشر و بدون اسکار رخ می‌دهد. بیماران معمولاً با شکایت از ریزش دسته‌ای مو هنگام شانه کردن یا استحمام مراجعه می‌کنند. بر اساس گزارش‌های ۲۰۲۵، این نوع ریزش حدود ۳۰٪ مراجعین کلینیک‌های پوست و مو را تشکیل می‌دهد. این عارضه هم در زنان و هم در مردان دیده می‌شود، اما شیوع آن در خانم‌ها، خصوصاً پس از زایمان یا تغییرات هورمونی، بیشتر است.

چرخه رشد مو و پاتوفیزیولوژی TE

برای درک بهتر تلوژن افلوویوم، باید چرخه طبیعی رشد مو را مرور کنیم:

• فاز آناژن (Anagen): مرحله رشد فعال مو که ۲ تا ۶ سال طول می‌کشد و ۸۵–۹۰٪ موها در این فاز هستند.
• فاز کاتاژن (Catagen): مرحله گذار کوتاه که تنها ۱–۲ هفته ادامه دارد.
• فاز تلوژن (Telogen): مرحله استراحت مو که ۲–۳ ماه طول می‌کشد و ۱۰–۱۵٪ موها در این فاز قرار دارند.

در تلوژن افلوویوم، درصد بالاتری از موها به‌طور ناگهانی وارد فاز تلوژن می‌شوند و چند هفته بعد دچار ریزش می‌گردند. این تغییر معمولاً در اثر یک عامل محرک مانند استرس، کمبود تغذیه‌ای یا بیماری سیستمیک رخ می‌دهد.

علل تلوژن افلوویوم

عوامل محرک TE بسیار متنوع‌اند و معمولاً ۲–۳ ماه پیش از شروع ریزش اتفاق افتاده‌اند. مهم‌ترین علل عبارتند از:

• استرس‌های حاد: مانند جراحی بزرگ، تب بالا، بیماری‌های ویروسی شدید (از جمله کووید۱۹).
• کمبود مواد مغذی: به‌ویژه آهن، روی و ویتامین D که در سلامت فولیکول مو نقش کلیدی دارند.
• داروها: رتینوئیدها، بتابلوکرها، ضدانعقادها، داروهای شیمی‌درمانی.
• ریزش پس از زایمان (Postpartum hair loss): ناشی از تغییرات هورمونی شدید پس از بارداری.
• بیماری‌های تیروئید: چه کم‌کاری و چه پرکاری می‌توانند محرک TE باشند.
• رژیم‌های غذایی سختگیرانه: کاهش وزن سریع باعث اختلال در چرخه مو می‌شود.

تشخیص و افتراق

تشخیص TE عمدتاً بالینی است. بیماران سابقه یک رویداد محرک در ۲–۳ ماه گذشته دارند. معاینه نشان می‌دهد که موها به‌طور یکنواخت کاهش یافته‌اند بدون ناحیه طاس مشخص. تست کشش مو (Hair Pull Test) معمولاً مثبت است (بیش از ۶ مو با کشش آرام خارج می‌شوند).

افتراق TE از دیگر انواع ریزش مو اهمیت زیادی دارد:

• آلوپسی آندروژنتیک: الگوی مشخص در ناحیه فرونتوپاریتال و ورتکس.
• آلوپسی آره‌آتا: ضایعات دایره‌ای طاس با موهای شکسته.
• FFA (Frontal Fibrosing Alopecia): ریزش اسکارینگ با عقب‌رفتگی خط رویش مو.

آزمایش‌ها و بیومارکرهای ۲۰۲۵

برای تشخیص دقیق‌تر و یافتن علت زمینه‌ای، انجام آزمایش‌های زیر توصیه می‌شود:

• فریتین سرم: کمتر از ۴۰ ng/ml با افزایش ریسک TE مرتبط است.
• ویتامین D: سطوح پایین‌تر از ۲۰ ng/ml شایعاً در بیماران TE دیده می‌شود.
• TSH و T4: برای بررسی عملکرد تیروئید.
• CBC: جهت شناسایی آنمی.
• بیومارکرهای نوین: مطالعات ۲۰۲۵ نشان داده‌اند که برخی microRNAها (مانند miR-31 و miR-221) با تغییر چرخه مو مرتبط‌اند.

درمان‌های دارویی

اولین قدم درمان TE، شناسایی و حذف علت زمینه‌ای است. پس از آن، داروها و مکمل‌ها می‌توانند روند بهبود را تسریع کنند:

• ماینوکسیدیل موضعی: دوز ۲٪ برای زنان و ۵٪ برای مردان. با افزایش فاز آناژن رشد مجدد را تحریک می‌کند.
• مکمل آهن و ویتامین D: تجویز در صورت وجود کمبود اثربخش است.
• بیوتین و زینک: بهبود سلامت مو و کاهش شکنندگی.
• مکمل‌های نوین WPLC (2025): بر اساس مطالعه اخیر PubMed، مصرف سه‌ماهه باعث افزایش نسبت آناژن/تلوژن و کاهش مثبت بودن تست کشش مو شده است.