زردزخم چیست و چه کسانی بیشتر درگیر می‌شوند؟
زردزخم یا ایمپتیگو، عفونت باکتریایی سطحی پوست است که معمولاً با زخم کوچک، ترشح و دلمه زرد یا طلایی دیده می‌شود. باکتری‌های استافیلوکوک و استرپتوکوک می‌توانند در ایجاد آن نقش داشته باشند. بیماری در کودکان شایع‌تر است، اما بزرگسالان هم مبتلا می‌شوند. اطراف دهان و بینی، دست و پا محل‌های معمول‌اند؛ وجود ضایعه در نقطه دیگر، آن را رد نمی‌کند. [1]
خراش، گزش، اگزما یا هر آسیب کوچک به سد پوست می‌تواند ورود عفونت را آسان کند. گرما، رطوبت و تماس نزدیک هم در گسترش نقش دارند. زردزخم را نباید برچسبی برای بی‌توجهی خانواده به نظافت دانست؛ حتی با مراقبت معمول پوست نیز ممکن است ایجاد شود. اگر کودک اگزما دارد، درمان عفونت و کنترل التهاب زمینه‌ای باید هماهنگ باشند. خود اگزما مسری نیست، ولی عفونت اضافه‌شده می‌تواند قابل انتقال باشد. [8]
انواع زردزخم و تفاوت آن با زخم عمیق
در نوع غیرتاولی، ضایعه کوچک یا تاول ظریف می‌ترکد و پس از خشک شدن ترشح، دلمه عسلی باقی می‌ماند. نوع تاولی با تاول‌های سطحی و سقف نازک دیده می‌شود؛ پس از باز شدن ممکن است حاشیه پوسته‌دار برجا بماند. نوع تاولی به سم تولیدشده توسط بعضی استافیلوکوک‌ها مربوط است و در تصمیم درمان اهمیت دارد. اکتیما شکل عمیق‌تری از عفونت است و می‌تواند جای زخم باقی بگذارد؛ همه دلمه‌ها زردزخم سطحی ساده نیستند. [7]
علائم؛ چه چیزی را در پوست و حال عمومی ببینیم؟
دلمه زرد یا قهوه‌ای، زخم مرطوب، خارش و پیدایش ضایعات نزدیک محل اول از نشانه‌های شایع‌اند. ضایعه می‌تواند ابتدا قرمز باشد؛ روی پوست تیره رنگ التهاب کمتر آشکار می‌شود. بعضی افراد حال عمومی خوبی دارند. تب، درد زیاد، گرمی پوست یا گسترش سریع قرمزی به بررسی بیشتر نیاز دارد و نباید تنها به ظاهر دلمه توجه کرد. عکس روزانه در نور مشابه، روند را بهتر از حافظه نشان می‌دهد. [2]
تاول‌های دردناک خوشه‌ای روی پوست اگزمایی، به‌خصوص همراه تب یا بدحالی، ممکن است با عفونت هرپسی مرتبط باشند و رسیدگی سریع می‌خواهند. نزدیک چشم بودن ضایعه، تورم شدید صورت یا بی‌حالی شیرخوار نیز دلیل تأخیر نکردن است. تشخیص با دیدن یک عکس اینترنتی قابل اعتماد نیست؛ چند بیماری می‌توانند دلمه یا تاول مشابه ایجاد کنند. [9]
راه انتقال؛ چگونه عفونت به پوست دیگر می‌رسد؟
تماس مستقیم با پوست عفونی و وسایلی مانند حوله مشترک می‌تواند انتقال را آسان کند. خاراندن یا دستکاری ضایعه هم باکتری را به نواحی دیگر پوست می‌برد. تماس نزدیک در خانه، مهدکودک، ورزش‌های تماسی یا محیط‌های شلوغ اهمیت دارد. دوره انتقال به وضعیت زخم و شروع درمان مناسب وابسته است؛ یک عدد ثابت برای همه افراد و همه محیط‌ها کافی نیست. [1]
حوله، لباس و وسایل تماس با ضایعه را شخصی نگه دارید. دست‌ها را پیش و پس از مراقبت بشویید، ناخن‌ها را کوتاه کنید و ضایعه را با پوشش مناسب بپوشانید. برای بازگشت به مدرسه، مهد یا ورزش از پزشک و مقررات همان محیط راهنمایی بگیرید. ضایعه ترشح‌دار بدون پوشش و درمان، فرصت بیشتری برای انتقال دارد؛ خوب شدن حال عمومی به‌تنهایی پایان انتقال را ثابت نمی‌کند. [6]
تشخیص زردزخم و زمان نیاز به نمونه
در بسیاری از موارد، معاینه برای تشخیص کافی است. پزشک تعداد و محل ضایعات، نوع تاول، تب، بیماری زمینه‌ای و داروهای قبلی را مرور می‌کند. با عود مکرر، گسترش، پاسخ‌ندادن به درمان یا احتمال باکتری مقاوم، نمونه از ضایعه یا بررسی‌های دیگر ممکن است لازم شود. نمونه‌برداری روتین برای همه افراد ضرورت ندارد. اگر دارویی را پیش از مراجعه استفاده کرده‌اید، نام، مدت و پاسخ آن را ثبت کنید. [5]
دلمه زرد می‌تواند روی اگزما، گزش یا زخم دیگری تشکیل شود؛ در این حالت، بررسی علت اولیه هم لازم است. مصرف پماد فقط بر اساس رنگ زخم ممکن است تشخیص را عقب بیندازد. در ضایعه نامعمول یا تاولی مقاوم، پزشک احتمال بیماری‌های دیگر را بررسی می‌کند. کرم کورتونی یا ترکیب چند دارو، جای تشخیص درست عفونت را نمی‌گیرد. [7]
درمان زردزخم؛ پماد یا آنتی‌بیوتیک خوراکی؟
در ضایعه محدود و غیرتاولی، ممکن است درمان موضعی مناسب باشد. با درگیری وسیع، نوع تاولی، بدحالی یا خطر عوارض، درمان خوراکی بیشتر مطرح می‌شود. انتخاب بر اساس شدت، سن، محل، حساسیت دارویی و الگوی مقاومت باکتری است. همه افراد به یک پماد یا آنتی‌بیوتیک یکسان نیاز ندارند. مصرف هم‌زمان آنتی‌بیوتیک موضعی و خوراکی هم برای همه به‌صورت روتین توصیه نمی‌شود. [3]
موپیروسین یا فوزیدیک‌اسید از داروهایی هستند که ممکن است در شرایط مناسب تجویز شوند، اما استفاده تکراری و طولانی می‌تواند مقاومت میکروبی را بیشتر کند. در بعضی راهنماها ضدعفونی‌کننده دارویی با فرمول و غلظت مشخص برای موارد محدود مطرح است؛ این موضوع مجوز استفاده از آب‌اکسیژنه خانگی، الکل یا وایتکس روی پوست نیست. فرآورده، محل کاربرد و مدت آن باید متناسب با شرایط فرد تعیین شوند. [4]
درمان را مطابق نسخه کامل کنید و باقی‌مانده داروی قبلی را برای فرد دیگر به کار نبرید. اگر روند بهتر نشد یا سریع بدتر شد، بازبینی تشخیص، نحوه مصرف، مقاومت باکتری یا وجود عارضه لازم است. زیاد کردن خودسرانه مقدار پماد یا افزودن آنتی‌بیوتیک دیگر راه مناسبی نیست. در شیرخوار، بارداری، شیردهی و بیماری زمینه‌ای مهم، انتخاب دارو نیازمند توجه جداگانه است. [5]
مراقبت خانگیِ کمک‌کننده
محل را با ملایمت تمیز کنید و برای خشک کردن از حوله شخصی و تمیز استفاده کنید. دلمه را با خشونت نکنید و پوست را نسابید. پس از داروی تجویزشده، اگر لازم است از پوشش مناسب استفاده کنید. لباس و ملحفه در تماس با ضایعه را مرتب بشویید و حوله مشترک کنار بگذارید. برای هر بار مراقبت، وسیله تمیز به کار ببرید. این کارها انتقال را محدود می‌کنند و به مراقبت پوست کمک می‌کنند. [6]
درمان خانگی به معنی مراقبت حمایتی است؛ روغن، سیر، سرکه و نسخه‌های گیاهی جای درمان باکتریایی لازم را نمی‌گیرند. بعضی مواد التهاب یا سوختگی ایجاد می‌کنند. اگر کودک ضایعه را می‌خاراند، کوتاه کردن ناخن و پوشاندن مناسب می‌تواند کمک کند. توضیح آرام درباره دست نزدن به زخم، مؤثرتر از سرزنش است. برای کنترل خارش یا اگزمای همراه، برنامه مناسب از پزشک بگیرید. [8]
زمان ارزیابی مجدد و عوارضی که نباید نادیده بمانند
تب، بدحالی، درد رو به افزایش، قرمزی گرم و گسترش سریع نیاز به بررسی سریع دارند. اگر دوره درمان تمام شد و ضایعات بهتر نشدند، یا زردزخم مرتب برمی‌گردد، مراجعه مجدد لازم است. راهنمای NICE در این وضعیت‌ها مرور درمان و در موارد مناسب گرفتن نمونه را مطرح می‌کند. عود می‌تواند با حمل باکتری، تماس دوباره یا بیماری زمینه‌ای پوست مرتبط باشد؛ تنها تعویض مکرر پماد کافی نیست. [3]
بیشتر موارد سطحی بدون اسکار دائمی خوب می‌شوند، ولی لک موقت می‌تواند باقی بماند و عفونت عمیق‌تر ممکن است جای زخم بدهد. عوارض جدی مانند درگیری کلیه نادرند. ورم تازه، تغییر رنگ ادرار یا کاهش واضح ادرار پس از عفونت باید به پزشک گفته شود. هر دلمه به عارضه جدی منجر نمی‌شود؛ هدف، شناخت تغییر مهم و اقدام به‌موقع است. [7]
آمادگی برای ویزیت دکتر شاهوردی
در راهنمای خارش بدن سایت دکتر شاهوردی، خارش همراه زخم و دلمه زرد از اگزما و بیماری‌های تاولی جدا شده و مراقبت از انتقال مطرح است. در ویزیت، زمان شروع، پخش شدن ضایعات، تب و درمان‌های استفاده‌شده را توضیح دهید. ضایعه را نکنید و حوله مشترک به کار نبرید. در شیرخوار، ضعف ایمنی یا بدتر شدن پس از درمان، بررسی را عقب نیندازید؛ این شرایط می‌توانند برنامه مراقبت را تغییر دهند. [9]
پرسش‌های متداول
زردزخم فقط در کودکان دیده می‌شود؟
خیر. در کودکان شایع‌تر است، اما بزرگسالان هم مبتلا می‌شوند؛ تماس، آسیب سد پوست و شرایط زمینه‌ای در بررسی مهم‌اند. [8]
بهترین پماد زردزخم چیست؟
یک پماد بهترین انتخاب برای همه نیست. نوع ضایعه، وسعت، سن، مقاومت باکتری و پاسخ قبلی انتخاب را تغییر می‌دهند. [4]
آیا اگزما همان زردزخم است؟
خیر. اگزما التهاب پوست است و ممکن است عفونت روی آن اضافه شود. برای درمان، هر دو بخش باید درست تشخیص داده شوند. [9]
چه زمانی کودک به مدرسه برگردد؟
شروع درمان مناسب، وضعیت ضایعات و امکان پوشاندن آن‌ها اهمیت دارند. زمان را با پزشک و مقررات مدرسه یا مهد هماهنگ کنید. [6]
چرا زردزخم دوباره برمی‌گردد؟
تماس دوباره، حمل باکتری یا التهاب زمینه‌ای پوست می‌تواند نقش داشته باشد. در عود مکرر، بررسی منبع عفونت و گاهی نمونه لازم است. [5]
منابع
مطالعه بیشتر درباره این موضوع
دکتر محمدحسن شاهوردی
متخصص بیماری‌های پوست (درماتولوژی) · شماره نظام پزشکی ۱۴۳۷۰۵
بعد از این مطلب، چه بخوانیم؟
ذخیرهسازی اختیاری است و فقط در همین مرورگر انجام می‌شود؛ بدون حساب کاربری و بدون ارسال فهرست به سایت. روی دستگاه مشترک، دیگران هم می‌توانند فهرست را ببینند. با پاکشدن دادههای مرورگر، فهرست از بین میرود.
مطالب ذخیرهشدهٔ من
هنوز مطلبی ذخیره نکردهاید. کنار راهنماهای پیشنهادی، «برای بعد نگه دار» را انتخاب کنید.
همهٔ مطالب ذخیرهشده از این مرورگر حذف شوند؟
حالا دوست دارید چه چیزی روشن‌تر شود؟
انتخاب شما فقط ترتیب پیشنهادها را عوض می‌کند؛ برنامهٔ درمانی نیست.
نظر شما، ادامهٔ این مطلب است
کدام بخش برایتان مفید بود؟ چه پرسشی دربارهٔ موضوع مقاله باقی مانده است؟
دیدگاه‌ها پس از بررسی منتشر می‌شوند. این بخش عمومی است؛ لطفاً شماره تماس، تصویر، نتیجه آزمایش یا اطلاعات شناسایی و پزشکی خصوصی خود را ننویسید. دیدگاه‌ها جایگزین معاینه و مشاوره فردی نیستند.
ثبت دیدگاه برای این مطلب در حال حاضر بسته است.