خلاصهٔ راهنما: کم‌کاری یا پرکاری شدید و طولانی تیروئید می‌تواند با ریزش پراکنده و کم‌پشتی مو همراه باشد، اما هر ریزش مو از تیروئید نیست. خستگی، تغییر وزن، حساسیت به سرما یا گرما و تغییر قاعدگی به پزشک در انتخاب مسیر بررسی کمک می‌کنند؛ این علائم تشخیص نمی‌دهند. آزمایش باید در کنار معاینه، داروها و مکمل‌ها تفسیر شود. بیوتین بعضی مکمل‌های مو می‌تواند نتیجه را مخدوش کند. تغییر مو پس از کنترل بیماری معمولاً تدریجی است و علت دیگری هم ممکن است همراه باشد. دارو را فقط به‌دلیل ریزش مو خودسرانه تغییر ندهید؛ علائم هشدار ضدتیروئید را در بخش مراقبت بخوانید. ید و مکمل، درمان خودسرانه نیستند.
تیروئید چگونه می‌تواند روی مو اثر بگذارد؟
تیروئید غده‌ای کوچک در جلوی گردن است. هورمون‌های آن به تنظیم فعالیت بخش‌های مختلف بدن کمک می‌کنند. وقتی تولید هورمون کمتر یا بیشتر از نیاز بدن شود، فقط یک عضو درگیر نمی‌شود؛ پوست و مو هم ممکن است تغییر کنند. کم‌کاری یعنی هورمون کافی تولید نمی‌شود و پرکاری یعنی هورمون بیش از نیاز است. این دو وضعیت علت‌های متفاوتی دارند و درمان آن‌ها هم یکسان نیست. [1]، [2]
در اختلال شدید یا طولانی تیروئید، مو ممکن است در سطح وسیعی از سر کم‌پشت شود. اختلال خفیف یا کوتاه‌مدت همیشه توضیح مناسبی برای ریزش قابل‌توجه نیست. به همین دلیل، دیدن یک عدد خارج از محدوده در آزمایش نباید بررسی خود مو و پوست سر را متوقف کند. [3]
کدام علائم همراه را در مراجعه بگوییم؟
گاهی مراجعه‌کننده می‌گوید «موهایم می‌ریزد و خیلی خسته‌ام؛ پس حتماً تیروئید دارم». خستگی به‌تنهایی چنین نتیجه‌ای نمی‌دهد. بهتر است تغییرات بدن، زمان شروع آن‌ها و نتیجهٔ آزمایش‌های قبلی را کنار هم مطرح کنید. جدول زیر برای مرتب‌کردن اطلاعات مراجعه است؛ با آن نمی‌توان بیماری را تشخیص داد.
| وضعیت احتمالی | نمونهٔ علائم قابل‌گفتن به پزشک | معنای آن برای مو |
|---|---|---|
| کم‌کاری تیروئید | احساس سرمای بیشتر، یبوست، خستگی، افزایش وزن یا تغییر قاعدگی | خشکی یا نازک‌شدن مو ممکن است همراه باشد؛ علت ریزش باید بررسی شود. |
| پرکاری تیروئید | گرما و تعریق بیشتر، لرزش، کاهش وزن یا تپش قلب | ریزش پراکنده ممکن است رخ دهد؛ ظاهر مو شدت بیماری را مشخص نمی‌کند. |
| علت دیگری برای ریزش | زایمان، بیماری اخیر، رژیم سخت، داروی تازه یا سابقهٔ کم‌پشتی در خانواده | این اطلاعات می‌توانند مسیر بررسی جداگانه یا علت هم‌زمان را نشان دهند. |
علائم کم‌کاری و پرکاری با بیماری‌های دیگر هم هم‌پوشانی دارند. تشخیص بر پایهٔ شرح‌حال، معاینه و آزمایش مناسب انجام می‌شود، نه با جمع‌کردن علائم یک فهرست اینترنتی. [1]، [2]، [8]
ریزش تیروئیدی، ارثی یا سکه‌ای؛ آیا از هم جدا هستند؟
ریزش پراکنده یعنی موها در بخش‌های مختلف سر بیشتر می‌ریزند. در ریزش الگوی ارثی، معمولاً نازک‌شدن تدریجی و الگوی مشخص‌تری دیده می‌شود. یک نفر می‌تواند هر دو را هم‌زمان داشته باشد؛ مثلاً بیماری تیروئید ریزش را بیشتر کند و زمینهٔ ارثی هم باعث بازشدن فرق سر شود. مسیر بررسی در راهنمای ریزش موی ارثی توضیح داده شده است. [6]، [8]
لکهٔ کاملاً خالی از مو، درد یا التهاب پوست سر، یا کاهش ابرو را نباید خودبه‌خود به تیروئید نسبت داد. بیماری‌های خودایمنی تیروئید می‌توانند با ریزش موی سکه‌ای همراه باشند، اما این‌ها یک بیماری واحد نیستند. نوع ریزش با معاینه و در صورت نیاز بررسی بیشتر مشخص می‌شود. [3]، [6]
آیا هر فرد با ریزش مو به آزمایش تیروئید نیاز دارد؟
آزمایش بر اساس شرح‌حال و معاینه انتخاب می‌شود. علائم همراه، سابقهٔ بیماری تیروئید، بارداری یا زایمان، داروها و مدت ریزش بر تصمیم اثر دارند. درخواست یک فهرست بزرگ از آزمایش‌ها برای همه، جای معاینه را نمی‌گیرد. در راهنمای بررسی علت ریزش مو مراحل مراجعه توضیح داده شده است. [6]
TSH اغلب آزمایش آغازین بررسی عملکرد تیروئید است و گاهی FT4 نیز برای روشن‌شدن وضعیت لازم می‌شود. این نام‌ها ممکن است روی برگهٔ آزمایش دیده شوند؛ TSH پیام تنظیم تیروئید و FT4 یکی از هورمون‌های قابل‌اندازه‌گیری آن است. تفسیر به شرایط فرد و نوع بررسی وابسته است. عدد آزمایش به‌تنهایی میزان آسیب مو یا نیاز به دارو را تعیین نمی‌کند. [4]
اگر جواب آزمایش با حال عمومی یا نتیجهٔ قبلی شما هماهنگ نیست، فهرست داروها و مکمل‌ها را به پزشک نشان دهید. از روی یک نتیجهٔ اینترنتی، بیماری را به خود نسبت ندهید و داروی قبلی را کم‌وزیاد نکنید. پزشک مشخص می‌کند آیا تکرار یا بررسی دیگری لازم است.
بیوتینِ مکمل مو چگونه می‌تواند آزمایش را گمراه کند؟
بیوتین در بعضی مکمل‌های پوست و مو وجود دارد و می‌تواند برخی آزمایش‌ها، از جمله آزمایش‌های تیروئید، را به‌طور کاذب بالا یا پایین نشان دهد. این تغییر لزوماً به معنی تغییر واقعی عملکرد تیروئید نیست. نام محصول، مقدار مصرف و زمان آخرین مصرف را به پزشک و آزمایشگاه بگویید. فاصلهٔ لازم پیش از آزمایش به فرآورده و روش آزمایش بستگی دارد؛ یک زمان قطع ثابت برای همه مناسب نیست. [5]
مصرف مکمل را پنهان نکنید، حتی اگر آن را «فقط ویتامین» می‌دانید. برای کمک به مراجعه، می‌توانید عکس برچسب محصول را همراه ببرید. در صورت نیاز به بررسی فوری، اطلاع‌دادن مصرف مکمل مهم است؛ خودتان تصمیم نگیرید مراجعه را به تعویق بیندازید.
پس از درمان تیروئید، چه زمانی مو بهتر می‌شود؟
کنترل درست بیماری می‌تواند به برگشت مو کمک کند، اما تغییر معمولاً طی ماه‌ها دیده می‌شود و ممکن است کامل نباشد. ریزش مو می‌تواند با تأخیر نسبت به اختلال تیروئید ظاهر شود؛ بنابراین شروع ریزش پس از شروع دارو، به‌تنهایی ثابت نمی‌کند دارو علت آن بوده است. نگرانی را با پزشک تجویزکننده مطرح کنید. [3]
در برنامهٔ پیگیری، روشن کنید چه چیزی را مقایسه می‌کنید: کمترشدن ریزش روزانه، دیدن موهای تازه یا بهترشدن پوشش فرق سر. عکس‌های هم‌زاویه با نور مشابه برای مقایسه مفیدتر از عکس‌های پراکنده‌اند. اگر کم‌پشتی ادامه دارد، لازم است علت‌های همراه هم بررسی شوند؛ صرفاً افزایش داروی تیروئید پاسخ این پرسش نیست.
بعد از زایمان یا در بارداری، چه نکته‌ای مهم است؟
پس از زایمان، ریزش موقت مو و تغییرات تیروئید ممکن است در یک دوره دیده شوند. تیروئیدیت پس از زایمان می‌تواند با مرحلهٔ پرکاری، کم‌کاری یا هر دو همراه باشد؛ همهٔ افراد هر دو مرحله را تجربه نمی‌کنند. خستگی و تغییر حال عمومی را صرفاً به مراقبت از نوزاد نسبت ندهید. دربارهٔ علائم و سابقهٔ تیروئید با پزشک گفت‌وگو کنید. [7]
برای شرح ریزش شایع پس از تولد و نکات شیردهی، راهنمای ریزش مو بعد از زایمان را بخوانید. اگر باردارید یا قصد بارداری دارید و بیماری تیروئید دارید، پیگیری درمان باید با پزشک انجام شود؛ این مقاله راهنمای تغییر مقدار دارو نیست. [1]
از چه اقدام‌های خودسرانه‌ای پرهیز کنیم؟
- داروی تیروئید را فقط به‌دلیل ریزش مو خودسرانه قطع یا کم‌وزیاد نکنید؛ علائم هشدار داروهای ضدتیروئید، استثنای مهمی هستند که در کادر زیر آمده‌اند.
- ید، فرآورده‌های جلبک و مکمل‌های موسوم به «تقویت تیروئید» را درمان عمومی ریزش مو ندانید.
- اگر علامت تازه یا شدید دارید، فقط منتظر بهترشدن ظاهر مو نمانید.
ید اضافی، به‌ویژه در بعضی بیماری‌های خودایمنی تیروئید، می‌تواند مشکل را بدتر کند. نیاز به ید یا هر مکمل دیگر باید جداگانه ارزیابی شود. [1]، [2]
نکات دکتر شاهوردی
این نکات بازنویسیِ راهنماهای منتشرشده در وب‌سایت دکتر شاهوردی‌اند.
- وقتی کم‌پشتی ارثی با مشکل تیروئید یا علت دیگری همراه است، بررسی باید به همهٔ علت‌های هم‌زمان توجه کند. راهنمای مرتبط
- نتیجهٔ آزمایش را در کنار شرایط فرد تفسیر کنید؛ یک تغییر آزمایشگاهی تمام ریزش مو را توضیح نمی‌دهد. راهنمای مرتبط
پرسش‌های رایج
آیا تیروئید طبیعی یعنی علت ریزش مو پیدا شده است؟
خیر. طبیعی‌بودن بررسی تیروئید فقط بخشی از مسیر است. الگوی ارثی، ریزش تلوژن، کمبود آهن یا بیماری پوست سر هنوز ممکن است مطرح باشند. معاینه مشخص می‌کند بررسی بعدی چیست. [6]، [8]
ریزش موی تیروئید بیشتر لکه‌ای است یا پراکنده؟
در اختلال شدید و طولانی تیروئید، ریزش معمولاً در سطح سر پراکنده است. لکهٔ خالی از مو بررسی دیگری می‌خواهد؛ بیماری تیروئید و ریزش سکه‌ای نیز می‌توانند هم‌زمان باشند. [3]
کم‌شدن موهای ابرو، تیروئید را ثابت می‌کند؟
خیر. تغییر ابرو یکی از اطلاعات معاینه است و به‌تنهایی علت را ثابت نمی‌کند. زمان شروع، وضعیت پوست، موی سر و علائم دیگر هم بررسی می‌شوند. [3]، [6]
اگر بعد از شروع داروی تیروئید موهایم بیشتر ریخت، دارو را قطع کنم؟
فقط به‌دلیل ریزش مو خودسرانه قطع نکنید. ریزش می‌تواند از قبل شکل گرفته باشد و با تأخیر ظاهر شود. زمان شروع دارو و ریزش را با پزشک تجویزکننده در میان بگذارید. تب یا گلودرد شدید هنگام مصرف ضدتیروئید، مسیر فوری جداگانه‌ای دارد؛ کادر هشدار در بخش مراقبت را بخوانید. [3]، [9]
آیا بیوتین یا ید به همهٔ افراد با ریزش تیروئیدی کمک می‌کند؟
خیر. بیوتین می‌تواند بعضی آزمایش‌ها را مخدوش کند و ید اضافی در برخی شرایط مشکل‌ساز است. انتخاب مکمل به نیاز واقعی فرد بستگی دارد. [1]، [5]
برای مو و تیروئید باید به چه پزشکی مراجعه کنم؟
معاینهٔ مو و پوست سر با متخصص پوست انجام می‌شود؛ بررسی و کنترل بیماری تیروئید می‌تواند به هماهنگی پزشک معالج یا متخصص غدد نیاز داشته باشد. بهتر است نتیجهٔ بررسی‌ها و فهرست داروها در دسترس هر دو پزشک باشد.
برای بررسی الگوی ریزش و علت‌های احتمالی، می‌توانید مسیر هماهنگی مراجعه با دکتر محمدحسن شاهوردی را ببینید. نتیجهٔ آزمایش‌های قبلی، فهرست داروها و مکمل‌ها و عکس‌های قابل‌مقایسهٔ مو را همراه داشته باشید. انتخاب درمان پس از ارزیابی فردی انجام می‌شود.
منابع پزشکی
- NIDDK؛ کم‌کاری تیروئید، علائم و بررسی
- NIDDK؛ پرکاری تیروئید و مراقبت
- بنیاد تیروئید بریتانیا؛ ریزش مو و اختلال تیروئید
- انجمن تیروئید آمریکا؛ آزمایش‌های عملکرد تیروئید
- NIH Office of Dietary Supplements؛ بیوتین
- AAD؛ تشخیص و درمان ریزش مو
- انجمن تیروئید آمریکا؛ تیروئیدیت پس از زایمان
- DermNet؛ ریزش پراکنده مو
- انجمن تیروئید آمریکا؛ پرکاری و هشدارهای داروهای ضدتیروئید
بعد از این مطلب، چه بخوانیم؟
ذخیرهسازی اختیاری است و فقط در همین مرورگر انجام می‌شود؛ بدون حساب کاربری و بدون ارسال فهرست به سایت. روی دستگاه مشترک، دیگران هم می‌توانند فهرست را ببینند. با پاکشدن دادههای مرورگر، فهرست از بین میرود.
مطالب ذخیرهشدهٔ من
هنوز مطلبی ذخیره نکردهاید. کنار راهنماهای پیشنهادی، «برای بعد نگه دار» را انتخاب کنید.
همهٔ مطالب ذخیرهشده از این مرورگر حذف شوند؟
حالا دوست دارید چه چیزی روشن‌تر شود؟
انتخاب شما فقط ترتیب پیشنهادها را عوض می‌کند؛ برنامهٔ درمانی نیست.
نظر شما، ادامهٔ این مطلب است
کدام بخش برایتان مفید بود؟ چه پرسشی دربارهٔ موضوع مقاله باقی مانده است؟
دیدگاه‌ها پس از بررسی منتشر می‌شوند. این بخش عمومی است؛ لطفاً شماره تماس، تصویر، نتیجه آزمایش یا اطلاعات شناسایی و پزشکی خصوصی خود را ننویسید. دیدگاه‌ها جایگزین معاینه و مشاوره فردی نیستند.