مقدمه و اپیدمیولوژی

ملاسما یکی از شایع‌ترین علل مراجعه بیماران به کلینیک‌های پوست است. این عارضه با لکه‌های قهوه‌ای تیره و نامنظم روی صورت ظاهر می‌شود و شیوع بیشتری در زنان دارد. بر اساس مطالعات ۲۰۲۵، شیوع ملاسما در زنان آسیایی بین ۲۵ تا ۳۰ درصد است. نور خورشید و هورمون‌ها اصلی‌ترین عوامل محرک هستند.

پاتوفیزیولوژی

علت ملاسما ترکیبی از فعالیت بیش از حد ملانوسیت‌ها، التهاب مزمن، تغییرات عروقی و اختلال سد پوستی است. مطالعات Nature در سال ۲۰۲۵ نشان داده‌اند که مسیرهای عروقی (VEGF) و التهابی (TNF-α) نقش مهمی در شدت ملاسما دارند.

تشخیص و افتراق

تشخیص معمولاً بالینی است. چراغ وود برای تعیین عمقی یا سطحی بودن رنگدانه مفید است. درموسکوپی الگوهای شبکه‌ای قهوه‌ای و تلانژکتازی‌های ظریف را نشان می‌دهد. افتراق ملاسما از لک پس‌التهابی، لنتیگو و آکاناتوزیس اهمیت دارد.

درمان‌های موضعی

درمان‌های موضعی همچنان خط اول هستند:

• هیدروکینون (HQ): موثر ولی با محدودیت مصرف طولانی.
• کرم سه‌گانه: (HQ + ترتینوئین + کورتیکواستروئید ضعیف).
• سیستئامین ۵٪: جایگزین ملایم‌تر HQ.
• ترانکزامیک اسید موضعی: درمان نوین با شواهد مثبت ۲۰۲۵.
• رتینوئیدها: کمک به نفوذ داروها و بهبود قوام پوست.

درمان‌های خوراکی

ترانکزامیک اسید خوراکی (۲۵۰ میلی‌گرم دوبار در روز) در مطالعات ۲۰۲۵ باعث کاهش mMASI تا ۸۵٪ در سه ماه شده است. مصرف آن نیازمند بررسی ریسک ترومبوز است.

روش‌های کلینیکی

• لیزر Nd:YAG: در مد LFQS/MPW موثر با نتایج پایدار تا ۱۲ ماه.
• پیلینگ TCA: غلظت ۲۰–۳۰٪ بهبود معنی‌دار لک‌ها.
• LADD: روش جدید برای افزایش نفوذ داروها.

درمان‌های مکمل

آنتی‌اکسیدان‌ها (سیلیمارین، لیکوپن، ویتامین C و روی) به‌عنوان مکمل در کنار درمان‌های استاندارد نقش حمایتی دارند. مطالعات PubMed 2025 اثر مثبت آنها را تأیید کرده است.

مراقبت‌های خانگی و پیشگیری

مراقبت‌های خانگی بخش حیاتی درمان هستند و باید در کنار درمان‌های کلینیکی رعایت شوند:

1. استفاده روزانه و مکرر از ضدآفتاب فیزیکی SPF 50+.
2. پرهیز از نور مستقیم، گرما، سولاریوم و سونا.
3. مصرف سرم ویتامین C پایدار هر صبح.
4. کرم شب حاوی رتینوئید یا نیاسینامید ملایم.
5. مرطوب‌کننده بدون عطر برای تقویت سد پوستی.
6. لایه‌برداری ملایم هفتگی فقط با نظر پزشک.
7. مکمل خوراکی آنتی‌اکسیدان (سیلیمارین، لیکوپن، روی).
8. مدیریت استرس و خواب کافی.
9. رژیم غذایی غنی از میوه‌ها، سبزیجات و امگا۳.
10. ویزیت دوره‌ای برای پایش mMASI.

جدول مقایسه‌ای درمان‌ها

تجربه بیماران + قبل/بعد

بیماران اغلب بهترین نتیجه را با ترکیب درمان موضعی، خوراکی و پروسیجرهای ملایم می‌گیرند.

سوالات متداول

آیا ملاسما درمان قطعی دارد؟

خیر؛ مزمن است ولی قابل کنترل است.

بهترین درمان ۲۰۲۵ چیست؟

ترکیب موضعی‌ها، TXA و پروسیجر محافظه‌کارانه.

آیا ضدآفتاب کافی است؟

شرط لازم است اما کافی نیست.