ملاسما (Melasma): علتها، انتخاب درمان و پیشگیری از عود
⏱ مدت زمان مطالعه: حدود ۲۲ دقیقه
مقدمه و اپیدمیولوژی
ملاسما یکی از شایعترین علل مراجعه بیماران به کلینیکهای پوست است. این عارضه با لکههای قهوهای تیره و نامنظم روی صورت ظاهر میشود و شیوع بیشتری در زنان دارد. الگوی لک و علت آن باید در معاینه بررسی شود، زیرا هر تیرگی صورت ملاسما نیست. نور خورشید و هورمونها اصلیترین عوامل محرک هستند.
برای آشنایی با علتهای دیگر تیرگی و تفاوت آنها، راهنمای لک صورت را بخوانید.
پاتوفیزیولوژی
ملاسما با افزایش تولید رنگدانه پوست ارتباط دارد. نور خورشید، زمینه خانوادگی و تغییرات هورمونی میتوانند در ایجاد یا تشدید آن نقش داشته باشند.
تشخیص و افتراق
تشخیص معمولاً بالینی است. چراغ وود برای تعیین عمقی یا سطحی بودن رنگدانه مفید است. درموسکوپی الگوهای شبکهای قهوهای و تلانژکتازیهای ظریف را نشان میدهد. افتراق ملاسما از لک پسالتهابی، لنتیگو و آکاناتوزیس اهمیت دارد.
درمانهای موضعی
درمانهای موضعی همچنان خط اول هستند:
- هیدروکینون (HQ): موثر ولی با محدودیت مصرف طولانی.
- کرم سهگانه: (HQ + ترتینوئین + کورتیکواستروئید ضعیف).
- سیستئامین ۵٪: جایگزین ملایمتر HQ.
- ترانکزامیک اسید موضعی: ممکن است با نظر پزشک در برنامه درمان قرار گیرد.
- رتینوئیدها: کمک به نفوذ داروها و بهبود قوام پوست.
درمانهای خوراکی
ترانگزامیک اسید خوراکی ممکن است برای بعضی موارد مقاوم و با تجویز پزشک مطرح شود. پیش از تجویز، وضعیت سلامت، داروهای مصرفی و سابقه لخته خون باید بررسی شوند؛ مقدار و مدت مصرف برای هر فرد تعیین میشود.
روشهای کلینیکی
- لیزر Nd:YAG: ممکن است برای برخی بیماران در کنار درمان موضعی و محافظت از آفتاب مطرح شود؛ انتخاب روش به معاینه و نوع پوست بستگی دارد.
- پیلینگ TCA: نوع و شدت پیلینگ باید با توجه به پوست و برنامه درمان توسط پزشک انتخاب شود.
- LADD: روش جدید برای افزایش نفوذ داروها.
درمانهای مکمل
مکملها جایگزین محافظت از آفتاب و درمان تجویزشده نیستند. پیش از مصرف، درباره نیاز، تداخل دارویی و شواهد اثربخشی با پزشک مشورت کنید.
مراقبتهای خانگی و پیشگیری
مراقبتهای خانگی بخش حیاتی درمان هستند و باید در کنار درمانهای کلینیکی رعایت شوند:
- استفاده روزانه و مکرر از ضدآفتاب فیزیکی SPF 50+.
- پرهیز از نور مستقیم، گرما، سولاریوم و سونا.
- مصرف سرم ویتامین C پایدار هر صبح.
- کرم شب حاوی رتینوئید یا نیاسینامید ملایم.
- مرطوبکننده بدون عطر برای تقویت سد پوستی.
- لایهبرداری ملایم هفتگی فقط با نظر پزشک.
- مکمل خوراکی آنتیاکسیدان (سیلیمارین، لیکوپن، روی).
- مدیریت استرس و خواب کافی.
- رژیم غذایی غنی از میوهها، سبزیجات و امگا۳.
- ویزیت دورهای برای پایش mMASI.
جدول مقایسهای درمانها
| روش | مزایا | محدودیتها |
|---|---|---|
| موضعی | کاربرد در برنامه اولیه درمان | نیاز به زمان طولانی |
| TXA خوراکی | گزینه تجویزی برای موارد منتخب | ریسک ترومبوز |
| لیزر Nd:YAG | گزینه تکمیلی برای برخی بیماران | ریسک PIH |
| پیلینگ TCA | روش تکمیلی در افراد منتخب | محدودیت در پوستهای تیره |
| آنتیاکسیدانها | حمایتی | شواهد متغیر |
تجربه بیماران + قبل/بعد
بیماران اغلب بهترین نتیجه را با ترکیب درمان موضعی، خوراکی و پروسیجرهای ملایم میگیرند.
سوالات متداول
- آیا ملاسما درمان قطعی دارد؟
- خیر؛ مزمن است ولی قابل کنترل است.
- بهترین درمان ۲۰۲۵ چیست؟
- یک درمان واحد برای همه بهترین نیست. برنامه درمان بر اساس نوع پوست، شدت لک و شرایط فرد انتخاب میشود و ممکن است از محافظت از آفتاب، داروهای موضعی و گاهی روشهای کلینیکی تشکیل شود.
- آیا ضدآفتاب کافی است؟
- شرط لازم است اما کافی نیست.
منابع تکمیلی: آکادمی پوست آمریکا — تشخیص و درمان ملاسما و علل ملاسما.
ارتباط با دکتر شاهوردی
هماهنگی نوبت و مشاهده مسیر مطب
📞 تلفن ثابت: 02122185180
📱 موبایل: 09104041049
🌐 وبسایت: drshahverdi.com
📧 ایمیل: info@drshahverdi.com
📱 اینستاگرام: @drshahverdii
© تمامی حقوق این مقاله متعلق به دکتر شاهوردی است. کپیبرداری بدون ذکر منبع drshahverdi.com مجاز نیست.
دکتر محمدحسن شاهوردی
متخصص بیماریهای پوست (درماتولوژی) · شماره نظام پزشکی ۱۴۳۷۰۵
بعد از این مطلب، چه بخوانیم؟
ذخیرهسازی اختیاری است و فقط در همین مرورگر انجام میشود؛ بدون حساب کاربری و بدون ارسال فهرست به سایت. روی دستگاه مشترک، دیگران هم میتوانند فهرست را ببینند. با پاکشدن دادههای مرورگر، فهرست از بین میرود.
مطالب ذخیرهشدهٔ من
هنوز مطلبی ذخیره نکردهاید. کنار راهنماهای پیشنهادی، «برای بعد نگه دار» را انتخاب کنید.
همهٔ مطالب ذخیرهشده از این مرورگر حذف شوند؟
حالا دوست دارید چه چیزی روشنتر شود؟
انتخاب شما فقط ترتیب پیشنهادها را عوض میکند؛ برنامهٔ درمانی نیست.
نظر شما، ادامهٔ این مطلب است
کدام بخش برایتان مفید بود؟ چه پرسشی دربارهٔ موضوع مقاله باقی مانده است؟
دیدگاهها پس از بررسی منتشر میشوند. این بخش عمومی است؛ لطفاً شماره تماس، تصویر، نتیجه آزمایش یا اطلاعات شناسایی و پزشکی خصوصی خود را ننویسید. دیدگاهها جایگزین معاینه و مشاوره فردی نیستند.