دانه‌های پلک، صورت و پوست سر ممکن است از غدد عرق، غدد چربی یا ریشه مو منشأ بگیرند. بسیاری خوش‌خیم‌اند، ولی درمان آن‌ها یکسان نیست. این مطلب راهنمای شناخت نام‌ها و انتخاب مسیر بررسی است؛ ضایعه پلک یا توده در حال رشد را خودسرانه تخلیه نکنید.
ضمائم پوست چیست
فولیکول مو، غدد عرق و غدد چربی از ضمائم پوست‌اند. رشدهای مرتبط با این ساختارها می‌توانند به‌صورت دانه کوچک صورت، برجستگی پلک یا توده پوست سر دیده شوند. «تومور ضمائم» نام یک خانواده از ضایعات است، نه یک بیماری واحد و نه مترادف سرطان. بسیاری اعضای این خانواده خوش‌خیم‌اند، ولی ظاهر بعضی از آن‌ها با ضایعات بدخیم هم‌پوشانی دارد. برای انتخاب درمان، نوع و عمق ضایعه و گاهی نتیجه پاتولوژی باید روشن باشد. [۱،۲]
ضمائم پوست چیست
ضمائم پوست و نقش تشخیص بافتی
تومور ضمائم پوستی از ساختارهایی مانند فولیکول مو و غدد چربی یا عرق منشأ می‌گیرد. Hair follicle tumours یعنی گروه تومورهای فولیکول مو؛ همه اعضای این گروه خوش‌خیم نیستند. تومور خوش‌خیم فولیکول مو روی صورت ممکن است با ضایعات دیگر مشابه باشد. نام دقیق معمولاً با پاتولوژی و گاهی رنگ‌آمیزی تکمیلی روشن می‌شود؛ برنامه برداشت و پیگیری به همان نام وابسته است.
ضمائم پوست چیست
تومورهای عرقی: نام‌های مشابه، رفتارهای متفاوت
تومورهای خوش خیم آدنکسال با تمایز عرقی یا benign sweat gland tumor شامل چند تشخیص متفاوت‌اند. پوروما اکرین یا eccrine poroma ممکن است روی کف پا دیده شود. اسپیرآدنوما می‌تواند دردناک باشد؛ سیلندروما پوست گاهی متعدد و روی سر است. هیدرآدنوما ندولار یا nodular hidradenoma معمولاً توده‌ای مشخص است. سیرینگوکیست‌آدنوما پاپیلیفروم گاهی در خال سباسه ایجاد می‌شود.
فرق پوروما و پورکارسینوم چیست؟ اولی خوش‌خیم و دومی بدخیم است؛ رشد ناگهانی، زخم یا خون‌ریزی در توده قبلی نیاز به ارزیابی دارد. سیلین‌دروم و اسپیرادنوما را از روی درد یا محل به‌تنهایی نمی‌توان تفکیک کرد. نمونه بافت، تعیین حاشیه و گزارش کامل اساس تصمیم‌اند؛ این نام‌ها نسخه درمان شخصی محسوب نمی‌شوند.
دانه‌های اطراف چشم
سیرینگوما یک ضایعه خوش‌خیم مرتبط با مجرای عرق است و اغلب به شکل دانه‌های کوچک، گاهی متعدد و نسبتاً متقارن اطراف پلک دیده می‌شود. هیدروسیستوم ضایعه کیستی متفاوتی است و با میلیا یا زانتلاسما هم یکسان نیست. برای شرح اختصاصی، راهنمای هیدروسیستوم اکرین را ببینید. برخی دانه‌های پلک تشخیص دیگری دارند؛ تخلیه با سوزن یا سوزاندن بر اساس عکس اینترنتی می‌تواند اسکار ایجاد کند و تشخیص را به تأخیر بیندازد. [۱،۳]
دانه‌های اطراف چشم
سیرینگوما، میلیا و کیست شفاف پلک
سیرینگوما دور چشم یا syringoma معمولاً برجستگی‌های کوچک متعدد مرتبط با مجرای عرق است؛ میلیا کیست سطحی کوچک حاوی کراتین است. هیدروسیستوما پلک یا hidrocystoma می‌تواند کیست کوچک شفاف پلک باشد و بعضی انواع در گرما پررنگ‌تر شوند. آیا هر برجستگی پلک کیست است؟ خیر؛ دانه منفرد رو به رشد یا همراه ریزش مژه و زخم باید بررسی شود.
برای جزئیات کیست عرق پلک، راهنمای موجود هیدروسیستومای اکرین را ببینید. این صفحه فقط تفاوت دانه‌های شبیه هم را توضیح می‌دهد. پلک را برای خارج کردن میلیا یا کیست با سوزن دستکاری نکنید؛ نزدیکی به چشم انتخاب روش ایمن را مهم‌تر می‌کند.
پیلوماتریکوما و تریکواپیتلیوما
پیلوماتریکوما از سلول‌های مرتبط با ماتریکس مو منشأ می‌گیرد و معمولاً توده نسبتاً سفتی است؛ رسوب کلسیم می‌تواند سفتی آن را بیشتر کند. در کودکان هم دیده می‌شود و گاهی با کیست اشتباه می‌شود. تریکواپیتلیوما نیز یک رشد خوش‌خیم فولیکولی است که ممکن است به شکل برجستگی هم‌رنگ پوست روی صورت دیده شود. افتراق آن از BCC در بعضی موارد به بررسی بافت نیاز دارد. ضایعات متعدد یا الگوی خانوادگی، نسبت به یک دانه منفرد، ارزیابی متفاوتی دارند. [۲،۴]
پیلوماتریکوما و تریکواپیتلیوما
توده سفت کودک و تومورهای فولیکولی شبیه BCC
پیلوماتریکوما یا pilomatricoma اغلب توده‌ای سفت و گاه کلسیفیه زیر پوست کودک است؛ با کیست ساده یکسان نیست. تریکواپیتلیوما یا trichoepithelioma و تریکوبلاستوما یا trichoblastoma تومورهای فولیکولی خوش‌خیم‌اند که گاهی با BCC مشابه‌اند. فرق تریکواپیتلیوما و BCC یا تریشواپیتلیوما با BCC معمولاً با ترکیب معاینه و پاتولوژی روشن می‌شود.
تومورهای متعدد فولیکولی و سابقه خانوادگی ممکن است بررسی ارثی بخواهند. فیبروفولیکولوما روی صورت یکی از تشخیص‌های این گروه است؛ وجود چند دانه به‌تنهایی یک سندرم را ثابت نمی‌کند. سن آغاز، تعداد و یافته‌های دیگر خانواده باید همراه با گزارش بافت تفسیر شوند.
ضایعات غدد چربی و اهمیت نام دقیق
هیپرپلازی سباسه معمولاً برجستگی‌های کوچک زردفام با فرورفتگی مرکزی ایجاد می‌کند و می‌تواند با BCC اشتباه شود. این رشد با آدنوم سباسه یا کارسینوم سباسه یکسان نیست. گزارش پاتولوژی بعضی تومورهای سباسه ممکن است ضرورت بررسی زمینه سندرمی را مطرح کند؛ هر دانه زرد یا پوست چرب دلیل آزمایش ژنتیک نیست. اگر نتیجه بافت موجود است، نام دقیق آن و سابقه سرطان‌های خانوادگی باید با هم ارزیابی شوند. [۵،۶]
ضایعات غدد چربی و اهمیت نام دقیق
غدد چربی بزرگ‌شده و خال سباسه
هیپرپلازی سباسه یا sebaceous hyperplasia یعنی بزرگی غدد چربی؛ برجستگی زرد کوچک صورت با فرورفتگی وسط از ظاهرهای معمول آن است. فرق هیپرپلازی سباسه و BCC همیشه با رنگ زرد معلوم نمی‌شود. آدنوم سباسه یا sebaceous adenoma و سباسئوما یا sebaceoma تومورهای مشخصی در پاتولوژی‌اند؛ با بزرگ‌شدن ساده غده چربی یکسان نیستند.
نووس سباسه، nevus sebaceous یا نووس سباسه جاداسون یک ضایعه رشدی است که ممکن است از کودکی روی پوست سر باشد. آیا نووس سباسه همان سرطان سباسه است؟ خیر. تومور ثانویه روی خال سباسه بیشتر اوقات خوش‌خیم است، ولی برجستگی جدید، زخم یا رشد تازه باید بررسی شود. آدنوم سباسه در گزارش پاتولوژی گاهی بررسی زمینه مویر توره را مطرح می‌کند؛ سابقه شخصی و خانوادگی در این تصمیم مهم است.
درمان چگونه انتخاب می‌شود
ضایعه خوش‌خیم بی‌علامت ممکن است درمان نخواهد. برای برجستگی منفردِ نامشخص، برداشت یا بیوپسی تشخیصی می‌تواند مناسب باشد. در ضایعات متعدد تأییدشده، روش‌های سطحی یا ابلیتیو گاهی برای کاهش نمای ظاهری بررسی می‌شوند، اما عمق ضایعه می‌تواند باعث پاسخ ناقص یا عود شود. در اطراف چشم، حفظ عملکرد پلک و ایمنی چشم اولویت دارد. احتمال فرورفتگی، اسکار و تغییر رنگ باید پیش از لیزر یا الکتروسرجری توضیح داده شود؛ قول حذف کامل همه دانه‌ها واقع‌بینانه نیست. [۱،۲،۴،۵]
نکات دکتر شاهوردی
اگر ضایعه قبلاً برداشته شده، گزارش پاتولوژی را همراه بیاورید؛ عبارت «دانه چربی» شرح کافی نیست. رشد سریع، زخم، سفت‌شدن جدید، درد یا عود غیرمعمول را مشخص کنید. در صورت دانه‌های متعدد، وجود موارد مشابه در بستگان و سن شروع را توضیح دهید. پیش از اقدام روی پلک، درباره نیاز به نمونه و مراقبت ناحیه چشم گفت‌وگو کنید. برای سیرینگوما، هدف درمان معمولاً کاهش نمای ظاهری است؛ ادامه‌دادن اقدامات عمیق فقط برای صاف‌شدن کامل می‌تواند خطر اسکار را افزایش دهد. [۱]
پرسش‌های رایج
آیا تومور ضمائم پوست همیشه سرطان است؟
خیر. این نام به منشأ ضایعه اشاره دارد؛ خوش‌خیم یا بدخیم بودن با تشخیص دقیق و در موارد لازم بررسی بافت مشخص می‌شود.
آیا همه دانه‌های زیر چشم میلیا هستند؟
خیر. سیرینگوما، هیدروسیستوم، زانتلاسما و ضایعات دیگر هم مطرح‌اند و روش درمان آن‌ها یکسان نیست.
آیا سیرینگوما بعد از لیزر عود می‌کند؟
عود یا پاسخ ناقص ممکن است، چون بخشی از ضایعه در عمق پوست قرار دارد؛ عمق بیشتر درمان هم خطر اسکار دارد.
آیا برای یک تومور خوش‌خیم آزمایش ژنتیک لازم است؟
معمولاً خودکار لازم نیست. نوع پاتولوژی، تعداد ضایعات، سن شروع، علائم همراه و سابقه خانوادگی ضرورت ارجاع را تعیین می‌کنند.
ارزیابی ضایعه در مطب نیاوران
برای ارزیابی ضایعه و تعیین ضرورت درموسکوپی یا نمونه‌برداری، می‌توانید برای ویزیت مطب نیاوران دکتر شاهوردی هماهنگ کنید. اطلاعات مراجعه و تماس؛ ۰۲۱۲۲۱۸۵۱۸۰ یا ۰۹۱۰۴۰۴۱۰۴۹. زمان مراجعه پس از تماس تلفنی تأیید می‌شود.
منابع
مطالب تکمیلی موجود در سایت
هیدروسیستوم اکرین؛ تشخیص و جایگاه محدود بوتاکس
برای یکی از علت‌های خوش‌خیم دانه پلک، راهنمای هیدروسیستوم اکرین را بخوانید. نام این ضایعه به معنی سرطان غدد عرق نیست و تشخیص پیش از انتخاب درمان اهمیت دارد.
بعد از این مطلب، چه بخوانیم؟
ذخیرهسازی اختیاری است و فقط در همین مرورگر انجام می‌شود؛ بدون حساب کاربری و بدون ارسال فهرست به سایت. روی دستگاه مشترک، دیگران هم می‌توانند فهرست را ببینند. با پاکشدن دادههای مرورگر، فهرست از بین میرود.
مطالب ذخیرهشدهٔ من
هنوز مطلبی ذخیره نکردهاید. کنار راهنماهای پیشنهادی، «برای بعد نگه دار» را انتخاب کنید.
همهٔ مطالب ذخیرهشده از این مرورگر حذف شوند؟
حالا دوست دارید چه چیزی روشن‌تر شود؟
انتخاب شما فقط ترتیب پیشنهادها را عوض می‌کند؛ برنامهٔ درمانی نیست.
نظر شما، ادامهٔ این مطلب است
کدام بخش برایتان مفید بود؟ چه پرسشی دربارهٔ موضوع مقاله باقی مانده است؟
دیدگاه‌ها پس از بررسی منتشر می‌شوند. این بخش عمومی است؛ لطفاً شماره تماس، تصویر، نتیجه آزمایش یا اطلاعات شناسایی و پزشکی خصوصی خود را ننویسید. دیدگاه‌ها جایگزین معاینه و مشاوره فردی نیستند.