کارسینوم سلول مرکل یا MCC، سرطان نادر و بالقوه تهاجمی پوست با ویژگی‌های نورواندوکرین است. این بیماری با ملانوما و سرطان‌های سلول بازال و سنگفرشی تفاوت دارد. ممکن است ابتدا کوچک، بی‌درد و شبیه جوش باشد؛ بنابراین نداشتن درد یا سیاه نبودن ضایعه، نشانه اطمینان‌بخشی نیست. بررسی برجستگی جدیدی که در مدت کوتاه بزرگ می‌شود، نخستین قدم مهم است.
سرطان مرکل چه شکلی دارد؟
معمولاً به صورت برجستگی سفت، نسبتاً صاف و براق، هم‌رنگ پوست، صورتی، قرمز یا بنفش دیده می‌شود. سر و گردن و اندام‌های در معرض آفتاب محل‌های شایع‌اند، اما بیماری در نقاط دیگر هم رخ می‌دهد. رشد واضح طی هفته‌ها تا چند ماه، ظاهر متفاوت نسبت به ضایعات قبلی و گاهی خونریزی یا زخم شدن، توجه بیشتری می‌خواهد. کیست و بسیاری از ضایعات خوش‌خیم نیز ممکن است ظاهر مشابه داشته باشند.
حروف AEIOU برای یادآوری بی‌علامت بودن، بزرگ شدن سریع، ضعف ایمنی، سن بالاتر و پوست روشنِ در معرض فرابنفش به کار می‌روند. این ابزار آموزشی آزمایش تشخیصی نیست و وجود همه موارد الزامی نیست. نداشتن عوامل معمول نیز بیماری را به‌طور قطعی رد نمی‌کند.
ظاهر ضایعه و نشانه‌های قابل توجه
- علائم سرطان مرکل، عکس سرطان مرکل، توده قرمز مرکل، توده بنفش مرکل، توده صورتی با رشد سریع و احتمال مرکل، سرطان مرکل بدون درد هم رخ می‌دهد، توده بنفش جدید پوست و سرطان مرکل
- توده سریع ممکن است هم‌رنگ پوست، صورتی، قرمز یا بنفش و بی‌درد باشد؛ بسیاری از توده‌های مشابه علل دیگر دارند، ولی رشد سریع باید بررسی شود.
آیا سرطان مرکل درد دارد؟
توده سریع ممکن است هم‌رنگ پوست، صورتی، قرمز یا بنفش و بی‌درد باشد؛ بسیاری از توده‌های مشابه علل دیگر دارند، ولی رشد سریع باید بررسی شود.
سرطان سلول مرکل چه شکلی است
مرکل سرطان نادر نورواندوکرین پوست است؛ توده جدید با رشد سریع نیازمند معاینه و تشخیص بافتی است، حتی اگر درد نداشته باشد.
چه توده سریعی نیاز به رد کارسینوم مرکل دارد
توده سریع ممکن است هم‌رنگ پوست، صورتی، قرمز یا بنفش و بی‌درد باشد؛ بسیاری از توده‌های مشابه علل دیگر دارند، ولی رشد سریع باید بررسی شود.
منابع این بخش: NCI: مرکل
انواع و محل‌های درگیری
- سرطان مرکل صورت، سرطان مرکل پلک، کارسینوم مرکل روی صورت و گردن
- توده سریع ممکن است هم‌رنگ پوست، صورتی، قرمز یا بنفش و بی‌درد باشد؛ بسیاری از توده‌های مشابه علل دیگر دارند، ولی رشد سریع باید بررسی شود.
منابع این بخش: NCI: مرکل
عوامل خطر و نقش ویروس
سن بالاتر، مواجهه با فرابنفش و تضعیف سیستم ایمنی از عوامل شناخته‌شده‌اند. سابقه پیوند عضو یا بیماری‌های خونی باید به پزشک گفته شود. در بخشی از تومورها پلیوماویروس سلول مرکل نقش زیستی دارد و در گروه دیگر آسیب ناشی از فرابنفش اهمیت بیشتری دارد. تماس با ویروس به معنی ابتلای حتمی به سرطان نیست؛ خود سرطان از طریق تماس روزمره منتقل نمی‌شود.
علت‌ها و عوامل خطر
- سرطان مرکل در بیمار دچار نقص ایمنی
- سن بالا و ضعف ایمنی از زمینه‌های خطرند؛ نبود آنها مرکل را ناممکن نمی‌کند و خود توده نیز باید ارزیابی شود.
سرطان مرکل چقدر خطرناک است؟
مرکل می‌تواند رفتار تهاجمی داشته باشد؛ نتیجه به مرحله و عوامل فردی وابسته است و یک عدد بقا نباید به فرد مشخص نسبت داده شود.
منابع این بخش: NCI: مرکل
تشخیص با بیوپسی و پاتولوژی
متخصص پوست ضایعه و پوست اطراف را معاینه و غدد لنفاوی مرتبط را بررسی می‌کند. تشخیص قطعی به نمونه‌برداری و بررسی میکروسکوپی وابسته است. رنگ‌آمیزی‌های اختصاصی، از جمله بررسی کراتین‌ها و نشانگرهای نورواندوکرین، به افتراق از سایر تومورهای کوچک‌سلولی کمک می‌کنند. در بعضی موارد، رد منشأ تومور در عضو دیگر نیز لازم است.
اگر گزارش فقط عبارت کلی «بدخیمی پوست» داشته باشد یا با ظاهر ضایعه سازگار نباشد، بازبینی توسط درماتوپاتولوژیست ممکن است لازم شود. نوع دقیق تومور باید پیش از درمان قطعی روشن شود. لیزر یا تخریب ضایعه مشکوک می‌تواند اطلاعات لازم برای تشخیص را از بین ببرد.
مسیر بررسی و تشخیص
- تشخیص سرطان مرکل، تشخیص کارسینوم مرکل با نمونه‌برداری
- نمونه بافتی با رنگ‌آمیزی مناسب، نام تومور را روشن می‌کند؛ حدس ظاهری برای شروع درمان سرطان کافی نیست.
منابع این بخش: NCI: مرکل
فهم نام‌ها و جواب پاتولوژی
- CK20 در گزارش کارسینوم مرکل
- الگوی نقطه‌ای CK20 و سایر رنگ‌آمیزی‌ها به افتراق مرکل از متاستاز سرطان سلول کوچک کمک می‌کنند؛ یک نشانگر به‌تنهایی کافی نیست.
- مرحله‌بندی کارسینوم سلول مرکل
- مرحله بر پایه تومور، غدد و انتشار دوردست تعیین می‌شود؛ رنگ یا اندازه ظاهری توده اطلاعات کامل مرحله را نمی‌دهد.
بررسی غدد لنفاوی و مرحله‌بندی
پس از تأیید، اندازه و گسترش موضعی، وضعیت غدد و احتمال درگیری سایر نقاط ارزیابی می‌شود. غده طبیعی در لمس، درگیری میکروسکوپی را رد نمی‌کند؛ به همین دلیل در بسیاری از بیماران با غدد ظاهراً سالم، نمونه‌برداری غده نگهبان مطرح می‌شود. زمان آن باید با جراحی هماهنگ باشد. تصویربرداری متناسب با مرحله و شرایط بیمار انتخاب می‌شود؛ نیاز به اسکن، به‌تنهایی به معنی اثبات متاستاز نیست.
درمان براساس وسعت بیماری
در بیماری محدود، جراحی با ارزیابی حاشیه‌ها و در موارد مناسب پرتودرمانی، محور کنترل موضعی است. اگر غدد لنفاوی درگیر باشند، برنامه منطقه‌ای نیز اضافه می‌شود. در بیماری غیرقابل‌جراحی یا متاستاتیک، مهارکننده‌های نقاط وارسی ایمنی از گزینه‌های مهم درمان سیستمیک هستند. انتخاب روش نیازمند هماهنگی متخصص پوست، جراح، انکولوژی و پرتودرمانی است.
وضعیت ایمنی، بیماری‌های همراه و درمان قبلی می‌توانند انتخاب دارو را تغییر دهند. شیمی‌درمانی در شرایط منتخب مطرح می‌شود، اما پاسخ اولیه با کنترل پایدار یکسان نیست. راهنمای ESMO–EURACAN در ۲۰۲۴ و مرور جاری NCI بر اهمیت تصمیم‌گیری متناسب با مرحله تأکید دارند. تأیید دارو در یک کشور، دسترسی یا مناسب بودن آن برای هر بیمار در ایران را اثبات نمی‌کند.
انتخاب درمان
- درمان سرطان مرکل، نقش جراحی و پرتودرمانی در سرطان مرکل
- برداشت و پرتودرمانی در برنامه بسیاری از موارد مطرح‌اند؛ در بیماری پیشرفته درمان سیستمیک و همکاری چندتخصصی اهمیت دارد.
- ایمونوتراپی برای سرطان مرکل پیشرفته
- آولوماب و پمبرولیزوماب از داروهای مهارکننده نقاط وارسی ایمنی هستند؛ با برداشتن بعضی ترمزهای پاسخ ایمنی به مقابله بدن با تومور کمک می‌کنند. در شرایط منتخب سرطان مرکل پیشرفته مطرح‌اند و با داروهای تضعیف‌کننده ایمنی یک گروه نیستند. انتخاب دارو و پایش عوارض، از جمله التهاب ناشی از پاسخ ایمنی، بر عهده تیم سرطان است.
منابع این بخش: NCI: مرکل
پیگیری و مدارک ویزیت
مرکل ممکن است عود کند؛ پیگیری منظم پوست و غدد بخشی از مراقبت است. برجستگی تازه نزدیک محل قبلی، غده جدید یا علامت پایدار را گزارش کنید. برای ارزیابی، زمان شروع رشد، عکس تاریخ‌دار، نتیجه پاتولوژی و نام داروهای مهارکننده ایمنی مفیدند. هدف مشاوره پوست، روشن کردن ماهیت ضایعه، ضرورت بیوپسی و مسیر هماهنگی درمان تخصصی است.
پیگیری و مراقبت پس از درمان
- عود سرطان مرکل
- پوست، محل درمان و غدد در پیگیری بررسی می‌شوند؛ زمان‌بندی بر پایه خطر و درمان قبلی است، نه فقط خوب شدن زخم.
- پیگیری پس از درمان کارسینوم مرکل
- پیگیری شامل بررسی محل درمان، سایر پوست و غدد و آزمایش‌های متناسب با خطر است. ضایعه تازه یا غده بزرگ‌شده باید گزارش شود؛ خوب شدن زخم پایان پیگیری سرطان مرکل نیست.
منابع این بخش: NCI: مرکل
تعریف و نام‌های دیگر
- سرطان سلول مرکل، کارسینوم مرکل
- مرکل سرطان نادر نورواندوکرین پوست است؛ توده جدید با رشد سریع نیازمند معاینه و تشخیص بافتی است، حتی اگر درد نداشته باشد.
- مراحل سرطان مرکل، متاستاز سرطان مرکل، سرطان مرکل و درگیری غدد لنفاوی
- مرحله بر پایه تومور، غدد و انتشار دوردست تعیین می‌شود؛ رنگ یا اندازه ظاهری توده اطلاعات کامل مرحله را نمی‌دهد.
- طول عمر سرطان مرکل
- مرکل می‌تواند رفتار تهاجمی داشته باشد؛ نتیجه به مرحله و عوامل فردی وابسته است و یک عدد بقا نباید به فرد مشخص نسبت داده شود.
- سرطان مرکل در سالمندان
- سن بالا و ضعف ایمنی از زمینه‌های خطرند؛ نبود آنها مرکل را ناممکن نمی‌کند و خود توده نیز باید ارزیابی شود.
- معیار AEIOU در شناسایی کارسینوم مرکل
- AEIOU سرنخ‌های بی‌درد بودن، رشد سریع، ضعف ایمنی، سن بالاتر و پوست در معرض آفتاب را یادآوری می‌کند؛ ابزار تشخیص قطعی یا امتیاز خانگی نیست.
- ویروس پلیوما و سرطان سلول مرکل، مرکل سل مثبت و منفی از نظر ویروس
- بعضی مرکل‌ها با پلیوماویروس مرتبط‌اند و بعضی نیستند. تماس معمول با بیمار، سرطان را منتقل نمی‌کند و مثبت بودن ویروس به‌تنهایی تشخیص سرطان نیست.
- مرکل و متاستاز سرطان سلول کوچک به پوست
- الگوی نقطه‌ای CK20 و سایر رنگ‌آمیزی‌ها به افتراق مرکل از متاستاز سرطان سلول کوچک کمک می‌کنند؛ یک نشانگر به‌تنهایی کافی نیست.
- غده لنفاوی نگهبان در سرطان مرکل
- نمونه غده نگهبان در بیماران منتخب، درگیری پنهان غدد را بررسی می‌کند؛ طبیعی بودن لمس غده همیشه درگیری میکروسکوپی را رد نمی‌کند.
سرطان مرکل چیست؟
مرکل سرطان نادر نورواندوکرین پوست است؛ توده جدید با رشد سریع نیازمند معاینه و تشخیص بافتی است، حتی اگر درد نداشته باشد.
کارسینوم مرکل با کیست چه تفاوتی دارد
توده سریع ممکن است هم‌رنگ پوست، صورتی، قرمز یا بنفش و بی‌درد باشد؛ بسیاری از توده‌های مشابه علل دیگر دارند، ولی رشد سریع باید بررسی شود.
واژه‌های انگلیسی در گزارش و منابع پزشکی
| عبارت انگلیسی | معنی و اهمیت برای بیمار |
|---|---|
| Merkel cell carcinoma | مرکل سرطان نادر نورواندوکرین پوست است؛ توده جدید با رشد سریع نیازمند معاینه و تشخیص بافتی است، حتی اگر درد نداشته باشد. |
| Merkel cell polyomavirus MCPyV Merkel cell polyomavirus associated cancer |
بعضی مرکل‌ها با پلیوماویروس مرتبط‌اند و بعضی نیستند. تماس معمول با بیمار، سرطان را منتقل نمی‌کند و مثبت بودن ویروس به‌تنهایی تشخیص سرطان نیست. |
| AEIOU Merkel Merkel cell carcinoma AEIOU features |
AEIOU سرنخ‌های بی‌درد بودن، رشد سریع، ضعف ایمنی، سن بالاتر و پوست در معرض آفتاب را یادآوری می‌کند؛ ابزار تشخیص قطعی یا امتیاز خانگی نیست. |
| CK20 Merkel dot like CK20 dot pattern Merkel cell carcinoma |
الگوی نقطه‌ای CK20 و سایر رنگ‌آمیزی‌ها به افتراق مرکل از متاستاز سرطان سلول کوچک کمک می‌کنند؛ یک نشانگر به‌تنهایی کافی نیست. |
| TTF1 Merkel differential | TTF1 معمولاً به نفع منشأ ریوی در افتراق از سرطان سلول کوچک کمک می‌کند و مرکل اغلب منفی است؛ استثناها وجود دارند. نتیجه باید همراه CK20 و پنل کامل تفسیر شود. |
| Merkel sentinel lymph node biopsy sentinel lymph node biopsy Merkel cell carcinoma |
نمونه غده نگهبان در بیماران منتخب، درگیری پنهان غدد را بررسی می‌کند؛ طبیعی بودن لمس غده همیشه درگیری میکروسکوپی را رد نمی‌کند. |
| avelumab Merkel pembrolizumab Merkel Merkel cell carcinoma immunotherapy options |
آولوماب و پمبرولیزوماب از داروهای مهارکننده نقاط وارسی ایمنی هستند؛ با برداشتن بعضی ترمزهای پاسخ ایمنی به مقابله بدن با تومور کمک می‌کنند. در شرایط منتخب سرطان مرکل پیشرفته مطرح‌اند و با داروهای تضعیف‌کننده ایمنی یک گروه نیستند. انتخاب دارو و پایش عوارض، از جمله التهاب ناشی از پاسخ ایمنی، بر عهده تیم سرطان است. |
| retifanlimab Merkel | رِتیفانلیماب در آمریکا از سازمان FDA برای گروهی از بزرگسالان با مرکل متاستاتیک یا عود موضعی پیشرفته تأیید گرفته است. این تأیید به معنی مناسب بودن برای همه بیماران یا تأیید و دسترسی قطعی آن در ایران نیست؛ انتخاب دارو و بررسی امکان تهیه با تیم سرطان انجام می‌شود. |
منابع این بخش: NCI: مرکل، NCI: مرکل، FDA: رِتیفانلیماب
نکات دکتر شاهوردی
برجستگی سفتی که سریع بزرگ می‌شود، حتی بدون درد، باید زود معاینه شود. رنگ قرمز یا بنفش به‌تنهایی نوع ضایعه را مشخص نمی‌کند.
برای تصمیم درمانی، گزارش بیوپسی و داروهای سرکوب ایمنی را همراه بیاورید. درباره بررسی غدد لنفاوی و مرحله بیماری سؤال کنید.
پس از درمان، برنامه پیگیری را مکتوب نگه دارید و ضایعه تازه یا برجستگی نزدیک محل درمان را گزارش دهید. بررسی بیشتر بر اساس وضعیت همان فرد انتخاب می‌شود.
پرسش‌های متداول
آیا سرطان مرکل همیشه درد دارد؟
خیر. بسیاری از ضایعات در شروع بی‌دردند. رشد سریع و سفتی برجستگی جدید، حتی بدون درد، علت مناسبی برای معاینه است.
آیا عکس برای تشخیص مرکل کافی است؟
خیر. عکس برای ثبت تغییرات مفید است، اما افتراق قطعی از کیست و سایر تومورها با بیوپسی و پاتولوژی انجام می‌شود.
غده نگهبان چیست؟
غده‌ای است که نخستین مسیر تخلیه لنفی ناحیه تومور را دریافت می‌کند. بررسی آن می‌تواند گسترش میکروسکوپی را نشان دهد؛ ضرورت و زمان را تیم درمان تعیین می‌کند.
آیا مرکل همان ملانوما است؟
خیر. منشأ، پاتولوژی و مسیر درمان این دو بیماری متفاوت‌اند. یک برجستگی قرمز یا هم‌رنگ پوست نیز می‌تواند بدخیم باشد.
بعد از برداشت کامل، پیگیری لازم است؟
بله. وضعیت حاشیه‌ها، مرحله‌بندی و پیگیری اهمیت دارند. ظاهر خوب محل جراحی به‌تنهایی احتمال عود یا درگیری غدد را مشخص نمی‌کند.
پرسش‌های عملی و برداشت‌های نادرست
آیا سرطان مرکل شبیه جوش است؟
توده سریع ممکن است هم‌رنگ پوست، صورتی، قرمز یا بنفش و بی‌درد باشد؛ بسیاری از توده‌های مشابه علل دیگر دارند، ولی رشد سریع باید بررسی شود.
آیا ویروس مرکل واگیردار است؟
عفونت پلیوماویروس مرکل بین افراد کسب می‌شود و در جمعیت شایع است؛ پژوهش‌ها تماس نزدیک و پوست یا بزاق را از مسیرهای احتمالی دانسته‌اند. جزئیات انتقال کاملاً روشن نیست. انتقال ویروس با انتقال سرطان مرکل یکسان نیست.
مرکل و ملانوما چه فرقی دارند؟
مرکل منشأ نورواندوکرین دارد و ملانوما از سلول رنگدانه‌ساز است؛ ممکن است هر دو به صورت توده پوستی دیده شوند ولی بیماری یکسانی نیستند.
منابع این بخش: NCI: مرکل، پژوهش انتقال پلیوماویروس مرکل، NCI: مرکل
منابع علمی
برای معاینه ضایعه، بررسی ضرورت نمونه‌برداری و مشخص شدن مسیر ارجاع، وقت مشاوره پوست با دکتر محمدحسن شاهوردی بگیرید. گزارش پاتولوژی، تصاویر قبلی و فهرست داروها را همراه بیاورید.
بعد از این مطلب، چه بخوانیم؟
ذخیرهسازی اختیاری است و فقط در همین مرورگر انجام می‌شود؛ بدون حساب کاربری و بدون ارسال فهرست به سایت. روی دستگاه مشترک، دیگران هم می‌توانند فهرست را ببینند. با پاکشدن دادههای مرورگر، فهرست از بین میرود.
مطالب ذخیرهشدهٔ من
هنوز مطلبی ذخیره نکردهاید. کنار راهنماهای پیشنهادی، «برای بعد نگه دار» را انتخاب کنید.
همهٔ مطالب ذخیرهشده از این مرورگر حذف شوند؟
حالا دوست دارید چه چیزی روشن‌تر شود؟
انتخاب شما فقط ترتیب پیشنهادها را عوض می‌کند؛ برنامهٔ درمانی نیست.
نظر شما، ادامهٔ این مطلب است
کدام بخش برایتان مفید بود؟ چه پرسشی دربارهٔ موضوع مقاله باقی مانده است؟
دیدگاه‌ها پس از بررسی منتشر می‌شوند. این بخش عمومی است؛ لطفاً شماره تماس، تصویر، نتیجه آزمایش یا اطلاعات شناسایی و پزشکی خصوصی خود را ننویسید. دیدگاه‌ها جایگزین معاینه و مشاوره فردی نیستند.