نوردرمانی پوست و اگزایمر ۳۰۸ نانومتر در شمال تهران

پاسخ سریع: کدام نوع نوردرمانی معمولاً مطرح می‌شود؟

نوردرمانی پزشکی چیست و چگونه اثر می‌کند؟

نوردرمانی در پوست از طول موج‌های کنترل‌شده برای تعدیل التهاب، کاهش تکثیر بیش‌ازحد سلول‌های اپیدرم، تغییر فعالیت لنفوسیت‌های پوستی و در برخی بیماری‌ها تحریک بازگشت رنگدانه استفاده می‌کند. اثر دقیق در هر بیماری متفاوت است:

• در پسوریازیس، کاهش تکثیر کراتینوسیت‌ها و تعدیل التهاب اهمیت دارد.
• در اگزما، لیکن پلان، خارش‌های منتخب و لنفوم سلول T پوستی اولیه (CTCL)، اثر ایمنی‌تنظیمی و کاهش سلول‌های التهابی مطرح است.
• در ویتیلیگو، کنترل حمله ایمنی و فعال‌کردن مخزن ملانوسیتی اطراف فولیکول‌های مو برای رپیگمانتاسیون اهمیت دارد.
• در مورفه‌آ، عمق نفوذ UVA1 و اثر آن بر التهاب و فیبروز دلیل انتخاب آن در برخی بیماران است.

بنابراین «نور» یک درمان واحد نیست. همان‌طور که آنتی‌بیوتیک‌ها با هم تفاوت دارند، طول موج ۳۰۸ نانومتر، NB‑UVB، UVA1، PUVA و نور مورد استفاده در PDT نیز اندیکاسیون و پروتکل متفاوت دارند.

مقایسه انواع نوردرمانی و درمان‌های مبتنی بر نور

اگزایمر ۳۰۸ نانومتر دقیقاً چه مزیتی دارد؟

اگزایمر انرژی ۳۰۸ نانومتر را روی محدوده مشخصی از پوست متمرکز می‌کند. این ویژگی سه پیامد عملی دارد:

1. پوست سالم کمتر تابش می‌گیرد. در ویتیلیگوی محدود، این موضوع از تیره‌شدن گسترده پوست سالم و افزایش کنتراست ظاهری جلوگیری می‌کند.
2. برای ضایعات کوچک یا نواحی دشوار می‌توان دوز را موضعی تنظیم کرد. صورت، گردن، آرنج، زانو، پوست سر یا پلاک محدود می‌توانند برنامه متفاوت داشته باشند.
3. درمان ترکیبی هدفمندتر می‌شود. برای مثال در ویتیلیگو، ترکیب اگزایمر با داروی موضعی منتخب در برخی بیماران از اگزایمر تنها مؤثرتر است؛ اما انتخاب دارو، محل مصرف و مدت آن باید توسط متخصص پوست تعیین شود.[3،4]

اگزایمر همیشه «بهتر» از کابین NB‑UVB نیست. اگر سطح درگیر زیاد باشد، تابش نقطه‌به‌نقطه زمان‌بر می‌شود و NB‑UVB تمام‌بدن معمولاً منطقی‌تر است. در مقابل، برای چند لکه محدود یا چند پلاک مقاوم، درمان هدفمند می‌تواند انتخاب دقیق‌تری باشد.

چه کسانی قبل از نوردرمانی باید ارزیابی دقیق‌تری شوند؟

پیش از نخستین جلسه، موارد زیر باید بررسی شوند:

• آیا تشخیص قطعی است یا ضایعه نیاز به درموسکوپی، لامپ وود، آزمایش یا بیوپسی دارد؟
• بیماری فعال و در حال گسترش است یا پایدار؟
• سطح درگیری، محل، ضخامت، وجود موهای سفید داخل ضایعه و طول مدت بیماری چقدر است؟
• بیمار سابقه ملانوما، سرطان پوست غیرملانومی، ضایعه پیش‌سرطانی یا دریافت زیاد PUVA/UV دارد؟
• بیماری‌های حساس به نور مانند لوپوس، فتودرماتوز ژنتیکی یا واکنش شدید به آفتاب وجود دارد؟
• بیمار چه داروها و مکمل‌هایی مصرف می‌کند و آیا داروی جدیدی با خاصیت حساس‌کنندگی نوری شروع شده است؟
• بارداری، اقدام به بارداری، شیردهی، سن کودک، توانایی همکاری و استفاده صحیح از محافظ چشم چگونه است؟
• آیا بیمار هم‌زمان سیکلوسپورین، آزاتیوپرین، مایکوفنولات یا تاکرولیموس خوراکی دریافت می‌کند؟ ترکیب این داروها با NB‑UVB طبق گایدلاین BAD توصیه نمی‌شود.[2]

ماتریس بیماری‌ها: نوردرمانی برای چه مواردی جایگاه دارد؟

پروتکل تخصصی ویتیلیگو با NB‑UVB و اگزایمر

۱. تأیید تشخیص و فعالیت بیماری

هر لکه سفید ویتیلیگو نیست. برای مرور علائم، تشخیص افتراقی و درمان‌های پایه، راهنمای ویتیلیگو (لک و پیس) را ببینید. پیتیازیس ورسیکالر، هیپوپیگمانتاسیون پس‌التهابی، نووس دپیگمنتوزوس، هیپوپیگمانتاسیون ناشی از تماس شیمیایی، مورفه‌آ، لیکن اسکلروزوس و حتی مایکوزیس فونگوئیدس هیپوپیگمانته می‌توانند شبیه آن باشند. معاینه، لامپ وود، درموسکوپی و در موارد منتخب بیوپسی جلوی ماه‌ها درمان اشتباه را می‌گیرد.

سپس باید مشخص شود بیماری فعال است یا پایدار. ایجاد ضایعات جدید، بزرگ‌شدن ضایعات قبلی، پدیده کوبنر، الگوی کانفتی (نقاط سفید ریز متعدد) یا تری‌کروم می‌تواند به نفع فعالیت باشد. در بیماری فعال، صرف تاباندن نور بدون برنامه کنترل فعالیت ممکن است کافی نباشد.

۲. انتخاب اگزایمر یا NB‑UVB

• چند ضایعه محدود، به‌ویژه صورت و گردن: اگزایمر یا UVB هدفمند معمولاً منطقی‌تر است.
• درگیری وسیع، چندناحیه‌ای یا پیشرونده: NB‑UVB تمام‌بدن یا پنل گسترده عملی‌تر است.
• ناحیه آکرال، بند انگشت، انگشتان پا و ضایعه دارای موهای سفید: پیش‌آگهی ضعیف‌تر است و از ابتدا باید درباره احتمال پاسخ محدود صحبت شود.
• ویتیلیگوی سگمنتال پایدار مقاوم: پس از دوره کافی درمان طبی، ارزیابی برای روش‌های جراحی رپیگمانتاسیون مطرح است.

۳. دفعات و زمان ارزیابی

گایدلاین‌ها معمولاً دو تا سه جلسه در هفته را برای NB‑UVB و ویتیلیگو مطرح می‌کنند. سه جلسه می‌تواند شروع پاسخ را سریع‌تر کند، اما تعداد کل جلسات و استمرار اهمیت زیادی دارد. عکس استاندارد معمولاً هر سه ماه تکرار می‌شود. برخی بیماران پس از ۳۰ تا ۴۸ جلسه غیرپاسخ‌دهنده تلقی می‌شوند، در حالی که گروهی از پاسخ‌دهندگان دیرهنگام ممکن است تا حدود ۷۲ جلسه برای قضاوت منصفانه نیاز داشته باشند.[3]

۴. درمان ترکیبی در ویتیلیگوی مقاوم

مرور شبکه‌ای ۲۰۲۶ شامل ۳۸ مطالعه و ۱۸۴۱ شرکت‌کننده نشان داد که ترکیب اگزایمر با مهارکننده‌های موضعی کلسینورین یا کورتیکواستروئید موضعی در برخی شاخص‌های رپیگمانتاسیون از اگزایمر تنها بهتر بود.[4] این نتیجه به معنای تجویز یکسان برای همه نیست؛ محل ضایعه، سن، ضخامت پوست، خطر آتروفی و مدت مصرف باید در نسخه لحاظ شود.

در ویتیلیگوی سریعاً پیشرونده، ممکن است ابتدا یا هم‌زمان به درمان کوتاه‌مدت تثبیت‌کننده سیستمیک نیاز باشد. این تصمیم کاملاً تخصصی است و خوددرمانی با کورتون خوراکی خطرناک است. در بیماری پایدار و مقاوم، جراحی ویتیلیگو باید زمانی مطرح شود که فعالیت بیماری کنترل و معیارهای پایداری بررسی شده باشد.

نوردرمانی پوست و اگزایمر در پسوریازیس؛ چه زمانی NB‑UVB؟

در پسوریازیس، گستردگی و ضخامت پلاک تعیین‌کننده‌اند. برای مرور علائم، محرک‌ها و درمان‌های پایه، راهنمای علائم و درمان پسوریازیس را ببینید. NB‑UVB برای پسوریازیس پلاکی یا گوتات با پاسخ ناکافی به درمان موضعی، گزینه تثبیت‌شده‌ای است و معمولاً پیش از بسیاری از درمان‌های سیستمیک مطرح می‌شود.[2،7] برای تعداد محدود پلاک مقاوم، اگزایمر ۳۰۸ نانومتر امکان رساندن دوز هدفمند به ضایعه و محافظت پوست سالم را فراهم می‌کند. مرور سیستماتیک و متاآنالیز ۲۰۲۶ نیز نقش اگزایمر را در پسوریازیس پلاکی بررسی کرده است، هرچند کیفیت و ناهمگونی مطالعات باید هنگام تفسیر نتایج در نظر گرفته شود.[6]

پروتکل‌های دوزدهی شناخته‌شده در پسوریازیس هدفمند

سه چارچوب عمده در مطالعات اگزایمر توصیف شده است:

1. MED-based: شروع بر اساس حداقل دوز ایجادکننده اریتم؛ محافظه‌کارانه‌تر و قابل‌کنترل‌تر.
2. Induration-based: دوز بر اساس ضخامت و اندوراسیون پلاک تنظیم می‌شود؛ پلاک ضخیم ممکن است انرژی بیشتری از پلاک نازک نیاز داشته باشد.
3. Minimal blistering dose: پروتکلی تهاجمی‌تر که برای استفاده روتین و محتوای بیمارپسند مناسب نیست و باید فقط در دست متخصص باتجربه و با انتخاب دقیق بیمار بررسی شود.

پلاک باید از نظر پوسته ضخیم، عفونت و درماتوفیت و تشخیص‌های مشابه بررسی شود. در موارد مقاوم، ترکیب هدفمند درمان موضعی، برداشتن کنترل‌شده پوسته‌ها، NB‑UVB یا اگزایمر و در بیماری گسترده درمان سیستمیک یا بیولوژیک مطرح می‌شود. هدف «سوختن پلاک» نیست؛ هدف رسیدن به پاسخ با کمترین اریتم علامت‌دار و کمترین دوز تجمعی است.

نوردرمانی در اگزما و درماتیت آتوپیک

در بزرگسالان مبتلا به درماتیت آتوپیک متوسط تا شدید که با درمان موضعی مناسب کنترل نشده‌اند، راهنمای AAD فوتوتراپی را به‌صورت توصیه مشروط مطرح می‌کند.[8] مطالعه تصادفی BRONTE در سال ۲۰۲۶ روی ۶۹ بزرگسال نشان داد NB‑UVB و BB‑UVB پس از ۱۲ هفته اثر مشابهی داشتند، اما NB‑UVB بهتر تحمل شد و قطع درمان ناشی از عارضه در گروه NB‑UVB مشاهده نشد.[9]

برای ملاحظات سنی و محرک‌های شایع، راهنمای درماتیت آتوپیک کودکان و برای درگیری موضعی ناشی از تماس و کار، راهنمای اگزمای دست را ببینید.

در عمل، قبل از نوردرمانی باید موارد زیر اصلاح شوند:

• عفونت باکتریایی، eczema herpeticum یا عفونت قارچی
• فاز حاد شدید، ترشح‌دار و دردناک
• تماس مداوم با آلرژن یا محرک
• درمان ناکافی سد پوستی
• تشخیص‌های مشابه مانند گال، درماتیت تماسی آلرژیک یا CTCL

مرطوب‌کننده و درمان ضدالتهاب موضعی معمولاً در طول دوره ادامه می‌یابند. زمان استفاده از مرطوب‌کننده نسبت به جلسه باید طبق پروتکل مرکز و نوع بیماری تنظیم شود؛ در اگزما حفظ سد پوستی اهمیت بیشتری از نگرانی نظری درباره کاهش عبور UV دارد.[2]

بیماری‌های دیگری که ممکن است از نوردرمانی سود ببرند

لیکن پلان پوستی

NB‑UVB در لیکن پلان پوستی با پاسخ ناکافی به درمان موضعی قابل‌بررسی است. برای شناخت انواع درگیری و گزینه‌های درمان، راهنمای لیکن پلان را ببینید. درگیری مخاط، ناخن یا اسکاردهنده نیازمند برنامه جداگانه است و نباید فقط با نور مدیریت شود.

پروریگو، خارش مزمن و خارش مرتبط با بیماری کلیه

نوردرمانی می‌تواند در پروریگوی منتخب و برخی خارش‌های مزمن کمک‌کننده باشد. پیش از درمان دستگاهی، راهنمای خارش مزمن، خشکی پوست و علل زمینه‌ای را مرور کنید. در خارش شدید مرتبط با بیماری کلیه، NB‑UVB پس از ناکافی‌بودن یا نامناسب‌بودن گزینه‌های دیگر جایگاه قوی‌تری دارد.[2] بااین‌حال، کم‌خونی، بیماری کبد، تیروئید، بدخیمی، دارو و نوروپاتی باید بررسی شوند؛ نوردرمانی نباید جایگزین یافتن علت باشد.

مایکوزیس فونگوئیدس و لنفوم پوستی سلول T

NB‑UVB برای مرحله پچ یا پلاک نازک MF استفاده می‌شود، ولی PUVA در پلاک‌های ضخیم‌تر مؤثرتر است.[2] هر ضایعه مقاوم، غیرمعمول، آتروفیک یا مزمن که تشخیص آن قطعی نیست باید قبل از نوردرمانی بیوپسی شود. شروع نور بدون تشخیص می‌تواند ظاهر ضایعه را موقتاً تغییر دهد و تشخیص CTCL را به تأخیر بیندازد.

PLC و PLEVA

NB‑UVB در مواردی که درمان موضعی کافی نیست قابل‌بررسی است. تب، نکروز، زخم یا الگوی غیرعادی نیاز به ارزیابی دقیق‌تر دارد.

مورفه‌آ

برای مورفه‌آ، عمق و فعالیت مهم‌تر از رنگ ضایعه است. UVA1 به علت نفوذ عمقی‌تر در برخی انواع سطحی یا ژنرالیزه فعال نقش دارد. در یک مطالعه مقایسه‌ای، UVA1 با دوز متوسط از NB‑UVB در کاهش اسکلروز مؤثرتر بود؛ بااین‌حال عود پس از درمان ممکن است رخ دهد.[10] مورفه‌آ خطی، عمقی، صورت، اندام در حال رشد یا اطراف مفصل اغلب به درمان سیستمیک و ارزیابی چندتخصصی نیاز دارد.

فوتودرماتوزها

در PLE و برخی فتودرماتوزها، نوردرمانی برای عادت‌دهی تدریجی پوست به نور (hardening) پیش از فصل پرنور انجام می‌شود. این کار باید با تشخیص درست و پروتکل افزایشی محتاطانه باشد؛ زیرا خود نوردرمانی نیز می‌تواند PLE را تحریک کند.

کراتوز آکتینیک، بیماری بوون و برخی ضایعات سطحی

PDT یک درمان جداگانه است که از ماده حساس‌کننده و نور مشخص استفاده می‌کند. جایگاه آن بیشتر در درمان میدان پوستی آسیب‌دیده از نور (field cancerization)، کراتوزهای آکتینیک و ضایعات سطحی منتخب است. هر ضایعه مشکوک به SCC تهاجمی یا BCC ندولار باید قبل از انتخاب PDT از نظر کلینیکی و در صورت لزوم پاتولوژیک ارزیابی شود.[11]

بیماری‌هایی که نباید به‌عنوان اندیکاسیون قطعی تبلیغ شوند

گایدلاین BAD شواهد کافی برای توصیه روتین NB‑UVB در آکنه، آلوپسی آره‌آتا، گرانولوم آنولار، لیکن اسکلروزوس، سبوره و چند بیماری نادر دیگر پیدا نکرده است.[2] وجود یک مطالعه کوچک یا گزارش مورد به معنای استانداردبودن درمان نیست.

الگوریتم دکتر شاهوردی برای «مورد مقاوم»

مقاوم‌بودن همیشه به معنای نیاز به انرژی بیشتر نیست. مسیر بازبینی باید مرحله‌ای باشد:

پروتکل استاندارد یک دوره نوردرمانی باکیفیت

مرحله صفر: پرونده پایه

• شرح‌حال بیماری، مدت، درمان‌های قبلی و عوارض
• فهرست داروها و مکمل‌ها، با ثبت هر داروی حساس‌کننده به نور
• سابقه آفتاب‌سوختگی شدید، سولاریوم، PUVA، رادیوتراپی، سرطان پوست و سابقه خانوادگی
• معاینه تمام پوست در بیماران پرخطر
• تعیین فوتوتایپ و ناحیه درمان
• عکس استاندارد با نور، فاصله و زاویه ثابت
• ثبت شاخص مناسب: VASI/VES، BSA/PGA/PASI، EASI/POEM، mSWAT یا LoSCAT برحسب بیماری

مرحله یک: تست ایمنی و تعیین دوز شروع

گایدلاین BAD انجام MED یا تست نقطه‌ای پیش از شروع NB‑UVB را توصیه می‌کند.[2] برای اگزایمر نیز دوز باید بر اساس پروتکل دستگاه، محل، فوتوتایپ و پاسخ قبلی تعیین شود. نسخه ثابت اینترنتی برای همه بیماران ایمن نیست.

مرحله دو: اجرای جلسه

• استفاده از محافظ چشم استاندارد
• پوشاندن پوست سالم در صورت نیاز
• ثابت‌بودن وضعیت بدن، فاصله و هندسه تابش
• ثبت انرژی هر ناحیه، تعداد اسپات یا زمان تابش
• جلوگیری از هم‌پوشانی ناخواسته یا جاافتادن بخش‌ها
• بررسی اینکه کرم، عطر، دئودورانت یا ماده ناشناخته روی ناحیه نباشد

مرحله سه: ارزیابی اریتم ۱۲ تا ۲۴ ساعت بعد

اریتم UVB معمولاً ۳ تا ۵ ساعت پس از تابش شروع می‌شود، در ۱۲ تا ۲۴ ساعت به اوج می‌رسد و اغلب تا ۷۲ ساعت فروکش می‌کند.[2] بنابراین پوست بلافاصله پس از جلسه معیار کافی برای افزایش دوز نیست.

مرحله چهار: بازبینی دوره‌ای

• در ویتیلیگو عکس و ارزیابی رسمی معمولاً هر سه ماه
• در پسوریازیس ثبت BSA/PGA، ضخامت پلاک و خارش
• در اگزما ثبت EASI/POEM، خارش و خواب
• در MF ثبت mSWAT و معاینه غدد/علائم سیستمیک بر اساس مرحله
• در مورفه‌آ ثبت فعالیت، سفتی، دامنه حرکت و در صورت نیاز سونوگرافی

مرحله پنج: ثبت دوز تجمعی و پایان درمان

تمام جلسات و دوز تجمعی باید در پرونده ثبت شود. BAD توصیه می‌کند در افرادی که بیش از ۵۰۰ جلسه NB‑UVB تمام‌بدن دریافت کرده‌اند، پایش دوره‌ای سرطان پوست به‌ویژه در حضور عوامل خطر در نظر گرفته شود.[2] درمان نگهدارنده در پسوریازیس به‌طور روتین لازم نیست؛ در ویتیلیگو ممکن است پس از پاسخ کامل، کاهش تدریجی جلسات یا درمان موضعی نگهدارنده بر اساس ریسک عود طراحی شود.

موارد منع و احتیاط مهم

فهرست زیر عمدتاً بر NB‑UVB استوار است و برای هر روش درمانی باید جداگانه بازبینی شود.

موارد منع جدی یا مطلق برای NB‑UVB در گایدلاین BAD

• فتوژنودرماتوزها مانند xeroderma pigmentosum، Cockayne، trichothiodystrophy، Bloom و Rothmund–Thomson
• سندرم‌های ژنتیکی مستعد سرطان پوست مانند Gorlin و آلبینیسم
• مصرف هم‌زمان سیکلوسپورین، آزاتیوپرین، مایکوفنولات یا تاکرولیموس خوراکی
• ناتوانی پزشکی برای ایستادن ایمن در کابین تمام‌بدن؛ در این مورد گاهی دستگاه موضعی گزینه متفاوتی است

موارد نیازمند احتیاط و تصمیم فردی

• لوپوس یا بیماری تشدیدشونده با نور
• سابقه ملانوما، سرطان پوست غیرملانومی یا ضایعات پیش‌سرطانی
• سابقه دریافت زیاد آفتاب، سولاریوم، PUVA یا رادیوتراپی
• سندرم خال دیسپلاستیک یا سابقه خانوادگی قوی سرطان پوست
• داروهای حساس‌کننده به نور
• ناتوانی در استفاده صحیح از محافظ چشم یا پیروی از پروتکل

بارداری، شیردهی و کودکان

بارداری و شیردهی

NB‑UVB در بارداری و شیردهی ممنوعیت مطلق ندارد. بااین‌حال، در دوره‌های طولانی تمام‌بدن، به‌ویژه بیش از حدود ۳۰ جلسه و در سه‌ماهه اول، توجه به فولات و مکمل‌درمانی بر اساس شرایط بیمار مطرح است. محافظت صورت می‌تواند به کاهش تشدید ملاسما کمک کند. PUVA خوراکی در بارداری انتخاب مناسبی نیست.[2،3]

کودکان

برای کودک حد سنی مطلق واحدی وجود ندارد؛ توانایی همکاری، ثابت‌ماندن، استفاده از عینک و تحمل محیط دستگاه مهم‌تر است. برای کابین، همکاری معمولاً از حدود شش‌سالگی عملی‌تر می‌شود؛ اگزایمر موضعی می‌تواند در کودک کوچک‌تر با همراهی والد و تیم آموزش‌دیده قابل‌اجرا باشد. داده ایمنی تجمعی بسیار طولانی‌مدت در کودکان محدودتر است؛ بنابراین ثبت جلسات و اجتناب از درمان بی‌هدف اهمیت بیشتری دارد.[2]

عوارض احتمالی و علائم هشدار

عوارض شایع‌تر

• قرمزی شبیه آفتاب‌سوختگی
• خشکی و خارش
• برنزه‌شدن یا تفاوت رنگ موقت پوست اطراف
• احساس گرما یا سوزش
• در اگزایمر، قرمزی محدود، تاول در دوز بالا و تغییر رنگ موقت

عوارض کمتر شایع یا مهم

• تاول و سوختگی
• تشدید PLE یا بیماری حساس به نور
• فعال‌شدن هرپس در فرد مستعد
• پیری نوری با مواجهه تجمعی
• عدم قطعیت درباره ریسک بلندمدت سرطان پوست با NB‑UVB؛ ریسک PUVA شناخته‌شده‌تر و بالاتر است

چه زمانی باید همان روز با کلینیک تماس گرفت؟

• درد، تاول یا قرمزی شدید
• قرمزی علامت‌دار که بیش از ۲۴ تا ۴۸ ساعت ادامه دارد
• تورم واضح، ترشح یا علائم عفونت
• درد چشم، تاری دید یا ناتوانی در استفاده صحیح از محافظ
• شروع داروی جدید یا مکمل ناشناخته در طول دوره
• ضایعه جدید غیرمعمول، زخم شونده یا خونریزی‌کننده

قبل و بعد از هر جلسه چه کنیم؟

پیش از جلسه

• ناحیه تمیز و خشک باشد.
• عطر، اسپری، دئودورانت یا کرم ناشناخته روی محل درمان نباشد.
• داروی موضعی فقط طبق دستور استفاده شود؛ برخی داروها نباید بلافاصله قبل از تابش مصرف شوند.
• هر داروی جدید، آنتی‌بیوتیک، ضدقارچ، مکمل گیاهی یا مسکن به تیم اطلاع داده شود.
• آفتاب‌گرفتن اضافی و سولاریوم انجام نشود.
• محافظت نواحی ثابت در تمام جلسات یکسان باشد تا مرزهای دوز تغییر نکند.

پس از جلسه

• در صورت خشکی از مرطوب‌کننده ساده و بدون عطر استفاده شود.
• ضدآفتاب و پوشش فیزیکی در نواحی باز رعایت شود.
• واکنش پوست در ۱۲ تا ۲۴ ساعت بعد ثبت یا گزارش شود.
• در صورت E2 به بالا، جلسه بعد بدون اطلاع پزشک با دوز قبلی تکرار نشود.

نتایج واقع‌بینانه: چه چیزی موفقیت محسوب می‌شود؟

نتیجه به تشخیص، محل، مدت بیماری، ضخامت، فوتوتایپ، فعالیت بیماری، وجود موهای سفید، نظم جلسات و درمان همراه وابسته است. هیچ تعداد جلسه‌ای برای همه یکسان نیست.

در ویتیلیگو

• صورت و گردن معمولاً بهترین شانس رپیگمانتاسیون را دارند.
• تنه و قسمت‌های پروگزیمال اندام پاسخ متوسط‌تری دارند.
• نوک انگشتان، پشت دست‌وپا، برجستگی‌های استخوانی و ضایعات دارای لوکوتریکیا مقاوم‌ترند.
• نخستین علامت پاسخ می‌تواند نقاط ریز رنگدانه اطراف فولیکول مو باشد.
• موفقیت فقط «سفید یا قهوه‌ای شدن» نیست؛ توقف گسترش بیماری نیز یک نقطه پایانی مهم است.

در پسوریازیس

کاهش ضخامت، پوسته، اریتم، خارش و سطح درگیری اهمیت دارد. پاک‌شدن یک پلاک بدون برنامه کنترل بیماری عمومی کافی نیست؛ مفاصل، ناخن و کوموربیدیتی‌ها باید جداگانه ارزیابی شوند.

در اگزما

کاهش خارش، بهبود خواب، کاهش EASI/POEM و کمترشدن نیاز به درمان نجات‌بخش کوتاه‌مدت از شاخص‌های مهم‌اند. اگر محرک تماسی یا عفونت اصلاح نشود، نوردرمانی به‌تنهایی پاسخ پایدار ایجاد نمی‌کند.

چرا کیفیت نوردرمانی در کلینیک دکتر شاهوردی فقط به دستگاه وابسته نیست؟

دکتر محمدحسن شاه‌وردی با بیش از ۱۵ سال تجربه حرفه‌ای در پوست، مو، زیبایی و لیزر، درمان را بر پایه یک زنجیره تصمیم‌گیری انجام می‌دهد:

اگزایمر و نوردرمانی در نیاوران، کامرانیه، فرمانیه، اقدسیه، قیطریه و شمال تهران

نوردرمانی معمولاً یک مراجعه تک‌جلسه‌ای نیست؛ در بسیاری از پروتکل‌ها دو تا سه مراجعه در هفته لازم است. به همین دلیل دسترسی جغرافیایی و امکان ادامه منظم درمان بخشی از موفقیت است. کلینیک دکتر شاهوردی برای بیماران ساکن نیاوران، کامرانیه، فرمانیه، اقدسیه، قیطریه و سایر مناطق شمال تهران برنامه درمانی را با درنظرگرفتن دفعات لازم، بازبینی دوره‌ای و شرایط رفت‌وآمد طراحی می‌کند.

برای بیمارانی که عبارت‌هایی مانند اگزایمر نیاوران، نوردرمانی کامرانیه، اگزایمر فرمانیه، نوردرمانی اقدسیه یا اگزایمر قیطریه را جست‌وجو می‌کنند، نزدیکی جغرافیایی زمانی ارزشمند است که در کنار آن تشخیص متخصص پوست، ثبت دوز، کالیبراسیون و امکان پیگیری منظم نیز وجود داشته باشد. نام پزشک نیز در جست‌وجوها گاهی به صورت «دکتر شاهوردی» یا «دکتر شاه وردی» نوشته می‌شود؛ مرجع رسمی اطلاعات، وب‌سایت drshahverdi.com است.

در جلسه مشاوره مشخص می‌شود:

• آیا بیمار واقعاً کاندید اگزایمر است؟
• درمان هدفمند بهتر است یا NB‑UVB گسترده؟
• چند ناحیه و چه سطحی باید پوشش داده شود؟
• آیا ابتدا کنترل فعالیت بیماری یا درمان عفونت لازم است؟
• بازبینی رسمی در چه زمانی انجام می‌شود؟
• اگر پاسخ ناکافی بود، برنامه جایگزین چیست؟

۱۲ نکته کلیدی از دکتر شاهوردی

1. هر لکه سفید، ویتیلیگو نیست و هر پلاک قرمز، پسوریازیس نیست.
2. آفتاب‌گرفتن جایگزین فوتوتراپی کالیبره نیست.
3. عدد دوز بدون ذکر دستگاه، ناحیه، فوتوتایپ و MED معنی بالینی کافی ندارد.
4. قرمزی بیشتر الزاماً نتیجه بهتر نیست.
5. واکنش ۲۴ ساعته از ظاهر بلافاصله پس از جلسه مهم‌تر است.
6. دست‌وپا و موهای سفید داخل ویتیلیگو از ابتدا پیش‌آگهی متفاوت دارند.
7. در بیماری مقاوم ابتدا تشخیص و اجرای پروتکل ممیزی می‌شود، نه اینکه فقط انرژی افزایش یابد.
8. داروی جدید در طول دوره نوردرمانی باید اعلام شود.
9. عکس استاندارد و امتیاز بالینی برای تصمیم ادامه یا توقف ضروری است.
10. در ویتیلیگو، کنترل فعالیت بیماری به‌اندازه بازگشت رنگ اهمیت دارد.
11. نوردرمانی برای بعضی بیماری‌ها استاندارد، برای برخی قابل‌بررسی و برای گروهی کم‌شواهد است؛ این سه نباید با هم تبلیغ شوند.
12. نتیجه درمان در افراد متفاوت است و برنامه باید نقطه پایانی و زمان بازبینی مشخص داشته باشد.

پرسش و پاسخ با دکتر شاهوردی درباره اگزایمر و نوردرمانی

سؤال: چرا تأکید دارید که اگزایمر یک «درمان دستگاهی ساده» نیست؟

پاسخ دکتر شاهوردی: «چون یک طول موج ثابت می‌تواند در دو بیمار نتیجه کاملاً متفاوتی بدهد. تشخیص، محل ضایعه، فعالیت بیماری، فوتوتایپ، موهای سفید داخل ضایعه، داروها و حتی وقفه بین جلسات روی پاسخ اثر دارند. دستگاه ابزار است؛ تصمیم پزشکی و پایش دقیق تعیین می‌کند این ابزار چطور استفاده شود.»

سؤال: چه زمانی اگزایمر را به NB‑UVB ترجیح می‌دهید؟

پاسخ دکتر شاهوردی: «وقتی ضایعات محدودند و می‌خواهیم پوست سالم اطراف کمتر در معرض UV قرار گیرد، اگزایمر مزیت دارد. در ویتیلیگوی منتشر یا بیماری وسیع، درمان نقطه‌ای ممکن است غیرعملی شود و NB‑UVB گزینه منطقی‌تری باشد.»

سؤال: چرا ویتیلیگوی صورت معمولاً بهتر از دست‌وپا پاسخ می‌دهد؟

پاسخ دکتر شاهوردی: «یکی از دلایل، مخزن ملانوسیتی فولیکول مو است. صورت و گردن فولیکول‌های بیشتری دارند، ولی نواحی آکرال و ضایعات دارای موهای سفید مخزن ضعیف‌تری دارند. این تفاوت باید از جلسه اول در پیش‌آگهی بیمار لحاظ شود.»

سؤال: «مقاوم به اگزایمر» را چگونه تعریف می‌کنید؟

پاسخ دکتر شاهوردی: «قبل از اینکه برچسب مقاومت بزنیم، تشخیص، تعداد واقعی جلسات، نظم مراجعه، دوزهای ثبت‌شده، واکنش اریتمی، کالیبراسیون و درمان همراه را مرور می‌کنم. اگر این اجزا درست باشند و در بازه مناسب پاسخ معنی‌دار نبینیم، آن‌وقت مسیر درمان را تغییر می‌دهیم.»

سؤال: آیا ترکیب دارو با اگزایمر بهتر است؟

پاسخ دکتر شاهوردی: «در بعضی سناریوها، به‌ویژه ویتیلیگو، داده‌های جدید از ترکیب با داروهای موضعی منتخب حمایت می‌کنند. اما دارو برای صورت، پلک، چین‌ها، دست یا بدن یکسان نیست و مدت مصرف هم باید کنترل شود. ترکیب درمان به معنای اضافه‌کردن خودسرانه چند دارو نیست.»

سؤال: آیا نوردرمانی بی‌عارضه است؟

پاسخ دکتر شاهوردی: «خیر. قرمزی، خشکی، سوختگی و تغییر رنگ ممکن است رخ دهد و ریسک تجمعی UV نیز باید جدی گرفته شود. تفاوت کار حرفه‌ای این است که عارضه پیش‌بینی، پایش و مدیریت شود؛ نه اینکه به بیمار گفته شود درمان کاملاً بدون خطر است.»

سؤال: آیا کودکان یا خانم‌های باردار می‌توانند درمان شوند؟

پاسخ دکتر شاهوردی: «NB‑UVB در بسیاری از کودکان و در بارداری قابل‌استفاده است، ولی انتخاب بیمار، همکاری کودک، محافظ چشم، فولات در دوره‌های طولانی و پرهیز از روش‌هایی مانند PUVA خوراکی اهمیت دارد. نسخه یکسان برای همه نداریم.»

سؤال: مزیت مراجعه به کلینیک دکتر شاهوردی در شمال تهران چیست؟

پاسخ دکتر شاهوردی: «برای من هدف صرفاً انجام یک جلسه نور نیست. بیمار باید بداند چرا این روش درمانی انتخاب شده، پاسخ چگونه اندازه‌گیری می‌شود و اگر جواب نداد چه برنامه جایگزینی داریم. این ساختار برای بیمارانی که از نیاوران، کامرانیه، فرمانیه، اقدسیه، قیطریه و مناطق اطراف چند بار در هفته مراجعه می‌کنند اهمیت زیادی دارد.»

سؤال: درباره نتیجه چه قولی می‌دهید؟

پاسخ دکتر شاهوردی: «قول من نتیجه تضمینی نیست؛ قول من ارزیابی دقیق، پروتکل مستند، توضیح شفاف پیش‌آگهی و تغییر به‌موقع مسیر درمان است. نتیجه به زیست‌شناسی بیماری و همکاری بیمار هم وابسته است.»

خدمات قابل ارائه در مسیر نوردرمانی در کلینیک دکتر شاهوردی

نوع دقیق دستگاه و موجودبودن هر خدمت در زمان رزرو تأیید می‌شود.

• ویزیت تخصصی و تشخیص افتراقی ضایعات مناسب نوردرمانی
• ارزیابی ویتیلیگو با معاینه، لامپ وود و عکاسی استاندارد
• ارزیابی پسوریازیس، اگزما، لیکن پلان و ضایعات مقاوم
• طراحی درمان اگزایمر ۳۰۸ نانومتر برای ضایعات محدود منتخب
• طراحی NB‑UVB موضعی یا تمام‌بدن بر اساس سطح درگیری، در صورت موجودبودن تجهیز
• MED یا تست نقطه‌ای و ثبت واکنش اریتمی
• پروتکل ویتیلیگوی آکرال، سگمنتال، پیشرونده یا دارای لوکوتریکیا
• درمان ترکیبی دارویی–نوردرمانی تحت نظر متخصص پوست
• بازبینی مواردی که در مرکز دیگر «مقاوم» تلقی شده‌اند
• ثبت عکس، VASI/VES، BSA/PGA، EASI/POEM یا امتیاز متناسب
• مشاوره نوردرمانی کودک، بارداری و بیمار پرخطر
• بررسی نیاز به بیوپسی، پچ‌تست، KOH، کشت یا ارجاع انکولوژی/روماتولوژی
• برنامه بعد از شکست درمان: تغییر روش درمانی، درمان سیستمیک، جراحی ویتیلیگو یا ارجاع تخصصی

راهنماهای خدمات و ارتباط با کلینیک

این صفحه درباره درمان بیماری‌های پوستی با نور است. برای ادامه مسیر می‌توانید خدمات تخصصی پوست، درباره دکتر محمدحسن شاه‌وردی و راه‌های تماس با مطب را ببینید. محتوای درمان بیماری‌های پوستی از صفحات خدمات زیبایی جدا نگه داشته شده تا هدف جست‌وجوی هر صفحه روشن بماند.

پرسش‌های متداول

رزرو ارزیابی تخصصی

منابع علمی منتخب

1. Carrascosa JM, Ubogui J, Gilaberte Y, et al. Narrowband UVB Phototherapy in Dermatology: GEF–CILAD 2026 Update. Actas Dermosifiliogr. 2026. DOI: 10.1016/j.ad.2026.104694.
2. Goulden V, Ling TC, Babakinejad P, et al. British Association of Dermatologists and British Photodermatology Group guidelines for narrowband ultraviolet B phototherapy 2022. Br J Dermatol. 2022;187:295–308. DOI: 10.1111/bjd.21669.
3. Seneschal J, et al. Worldwide expert recommendations for the diagnosis and management of vitiligo: International Vitiligo Task Force—Part 2. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2023. DOI: 10.1111/jdv.19450.
4. Liu et al. Excimer 308-nm Light in the Combination Treatment of Vitiligo: A Systematic Review and Network Meta-analysis. Pigment Cell Melanoma Res. 2026. DOI: 10.1111/pcmr.70065.
5. Wu et al. Variations in Minimal Erythema Dose of 308-nm Excimer Laser Therapy Across Anatomical Sites in Asian Patients With Vitiligo. Dermatol Ther. 2025. DOI: 10.1155/dth/2174848.
6. Gratz BW, Resnick GF, Liu T, et al. Excimer Laser for Plaque Psoriasis: A Systematic Review and Meta-analysis. J Drugs Dermatol. 2026;25(2):e36–e37. DOI: 10.36849/JDD.9359.
7. American Academy of Dermatology–National Psoriasis Foundation. Guidelines of care for the management and treatment of psoriasis with phototherapy. J Am Acad Dermatol. 2019.
8. American Academy of Dermatology. Guidelines of care for the management of atopic dermatitis in adults with phototherapy and systemic therapies; focused updates through 2025.
9. Drucker AM, et al. Narrowband versus broadband ultraviolet B phototherapy for adults with moderate-to-severe atopic dermatitis: a randomized controlled trial. Br J Dermatol. 2026;195(2):232–240. DOI: 10.1093/bjd/ljag161.
10. Papara C, De Luca DA, Bieber K, et al. Morphea: The 2023 update. Front Med. 2023;10:1108623. DOI: 10.3389/fmed.2023.1108623.
11. Patel VA, et al. Expert consensus-based recommendations on the use of photodynamic therapy in actinic keratosis patients. JAAD Int. 2025;20:62–73. DOI: 10.1016/j.jdin.2024.11.011.
12. Ling TC, Clayton TH, Crawley J, et al. BAD/BPG guidelines for the safe and effective use of psoralen–ultraviolet A therapy 2015. Br J Dermatol. 2016;174:24–55. DOI: 10.1111/bjd.14317.