یک بیماری التهابی خودایمنی مزمن است که پوست، مخاط دهان، ناحیه تناسلی، ناخنها و حتی پوست سر را میتواند درگیر کند. این بیماری معمولاً با ضایعات بنفشرنگ، خارشدار و چندضلعیشکل بروز میکند، اما تنوع بالایی در تظاهر بالینی دارد.
انواع لیکن پلان
1. لیکن پلان پوستی (Cutaneous LP)
شایعترین نوع است که با پلاکهای بنفش، براق و خارشدار همراه است. بیشتر در مچها، ساق پا و پشت دستها دیده میشود.
2. لیکن پلان دهانی (Oral LP)
به شکل خطوط سفید (Wickham striae) یا زخمهای دردناک در دهان ظاهر میشود. گاهی تنها درگیری مخاط بدون درگیری پوست است.
3. لیکن پلان تناسلی
در زنان به شکل ضایعات سفید یا قرمز دردناک، و در مردان به شکل لکههای صاف و گاه خارشدار تظاهر مییابد. درمان آن نیاز به ظرافت و انتخاب داروی مناسب دارد.
4. لیکن پلان ناخنی
باعث شیار، شکنندگی یا حتی از بین رفتن ناخن میشود.
5. لیکن پلان پیگمنتوزا (LPP)
فرم شایع در پوست تیره است و بهصورت لکهای قهوهای-خاکستری پایدار، اغلب در نواحی در معرض آفتاب یا چینها دیده میشود.
6. لیکن پلان خطی یا هیپرتروفیک
فرمهای نادرتر با الگوهای خاصتر و مقاومتر به درمان.
علت و مکانیسم بیماری
علت دقیق لیکن پلان مشخص نیست، اما شواهد قوی از درگیری سیستم ایمنی در تخریب سلولهای اپیدرم وجود دارد. ارتباط با برخی ویروسها (مانند هپاتیت C)، داروها، استرس و عوامل ژنتیکی مطرح شده است.
درمانهای رایج و نوین
🔹 درمانهای موضعی:
کورتیکواستروئیدهای موضعی: خط اول درمان در فرمهای محدود
مهارکنندههای کلسینورین (تاکرولیموس / پیمکرولیموس): بهویژه در فرم دهانی یا تناسلی
🔹 درمان سیستمیک:
کورتون خوراکی: در فرمهای شدید یا مقاوم
آنتیهیستامینها: برای کنترل خارش
آزاتیوپرین، سیکلوسپورین، متوترکسات: در موارد شدید یا فرم پیگمنتوزا مقاوم
🔹 درمانهای نوین و بیولوژیک:
توُفاسیتینیب (Tofacitinib): مهارکننده JAK با اثربخشی در فرمهای مقاوم و دهانی
آپرمیلاست (Apremilast): با پروفایل ایمنی بهتر نسبت به داروهای ایمونوساپرسانت کلاسیک
🔹 مکملها و روشهای کمعارضه:
ویتامین D، روی، آنتیاکسیدانها در مطالعات نقش حمایتی داشتهاند
پروبیوتیکها و کاهش استرس نیز در مدیریت بلندمدت موثر هستند
تشخیص افتراقی
لیکن اسکلروزوس
لوپوس اریتماتوز
پمفیگوس
درماتیت تماسی مزمن
آیا لیکن پلان سرطانزا است؟
در فرم دهانی طولکشیده و مقاوم، احتمال تبدیل به کارسینوم سلول سنگفرشی وجود دارد (کمتر از ۳٪). پیگیری منظم ضروری است.
توصیههای دکتر شاهوردی:
از درمان خودسرانه بپرهیزید؛ انتخاب دارو باید بر اساس نوع لیکن پلان و سابقه بیماری باشد.
استرس، محرک مهم شعلهور شدن بیماری است. تکنیکهای آرامسازی کمککنندهاند.
استفاده از ضدآفتاب و پرهیز از تحریکات فیزیکی یا شیمیایی در پوست اهمیت دارد.
📍 آدرس کلینیک: تهران، کامرانیه شمالی، نبش شیبانی، ساختمان شوان، واحد ۴۰۲
📞 تلفن: ۰۲۱۲۲۱۸۵۱۸۰ – ۰۹۱۰۴۰۴۱۰۴۹
