زخم بستر یا آسیب فشاری چیست؟
زخم بستر، آسیب پوست و بافت زیر آن در اثر فشار و نیروهای مرتبط است. نام «بستر» نباید گمراه کند؛ فردی که مدت طولانی روی صندلی یا ویلچر می‌نشیند هم ممکن است در معرض خطر باشد. ناحیه‌های استخوانی مانند پاشنه، لگن و پایین کمر بیشتر مطرح‌اند و زیر وسایل پزشکی هم ممکن است آسیب ایجاد شود. پوست می‌تواند پیش از باز شدن زخم، تغییر نشان دهد. [1]
فشار طولانی و لغزش لایه‌های بافت هنگام جابه‌جایی نامناسب اهمیت دارند. کشیدن فرد روی ملحفه می‌تواند به پوست آسیب بزند. کم‌تحرکی، کاهش حس، مشکلات گردش خون، بی‌اختیاری و تغذیه نامناسب خطر را بالا می‌برند. وجود زخم نشانه لازم و قطعی بی‌توجهی مراقب نیست؛ بیماری‌های پیچیده می‌توانند نقش داشته باشند، اما برنامه پیشگیری و رسیدگی باید دوباره بررسی شود. [10]
نشانه‌های اولیه؛ منتظر زخم باز نمانید
تغییر رنگ ماندگار، درد موضعی، تورم، تفاوت گرمی یا سردی و سفت یا نرم شدن غیرمعمول بافت می‌توانند هشدار باشند. در پوست تیره، سرخی ممکن است واضح نباشد؛ مقایسه با پوست اطراف و بررسی لمس اهمیت دارد. زیر پانسمان پیشگیرانه و وسیله پزشکی هم باید طبق برنامه بررسی شود. کاهش حس یا ناتوانی در بیان درد می‌تواند آسیب را پنهان کند. [2]
بررسی روزانه و هنگام تغییر وضعیت کمک می‌کند تغییر زود دیده شود. اگر ناحیه‌ای مشکوک است، فشار را از آن کم و به تیم درمان اطلاع دهید؛ فقط مالیدن کرم کافی نیست. پوست قرمز یا آسیب‌پذیر را ماساژ ندهید. برای کسی که تحرک محدود دارد، برنامه باید روشن کند چه کسی پوست را می‌بیند، چه چیزی ثبت و چه زمانی گزارش می‌شود. [10]
مراحل زخم فشاری؛ عمق را متخصص تعیین می‌کند
آسیب فشاری از تغییر رنگ روی پوست سالم تا از دست رفتن بخشی یا تمام ضخامت پوست و درگیری بافت عمیق متفاوت است. در مرحله دوم، آسیب سطحی با نمای درم مطرح است؛ چربی یا بافت عمیقِ نمایان با آن یکسان نیست. وقتی بافت مرده عمق را می‌پوشاند، مرحله ممکن است هنوز قابل تعیین نباشد. آسیب عمیق هم گاهی زیر پوست نسبتاً سالم شروع می‌شود. [3]
این دسته‌ها مسیر حتمی و پشت‌سرهم پیشرفت نیستند و هر تاول یا زخم سطحی هم زخم فشاری نیست. رطوبت، پارگی پوست و آسیب چسب ممکن است شبیه باشند. مرحله‌بندی و علت بر اساس معاینه فرد آموزش‌دیده انجام می‌شود. برای تشخیص عمق، بافت را در خانه نبرید یا نکنید. رنگ تیره روی پاشنه نیاز به بررسی دارد، نه پاک کردن خودسرانه. [3]
ارزیابی زخم و برنامه درمان
تیم درمان محل، اندازه، عمق، پوست اطراف، درد، ترشح، علائم عفونت و وضعیت فشار را بررسی می‌کند. بیماری زمینه‌ای، گردش خون، حس و تحرک هم مهم‌اند. عکس و اندازه‌گیری استاندارد در پیگیری کمک می‌کنند؛ ظاهر یک روز برای نتیجه‌گیری درباره ترمیم کافی نیست. برنامه باید هم مراقبت زخم موجود و هم جلوگیری از فشار تازه را پوشش دهد. [2]
زخم بستر ممکن است به همکاری پزشک، پرستار زخم، کارشناس تغذیه و توان‌بخشی نیاز داشته باشد. هدف و امکانات در خانه باید واقعی باشند. اگر پانسمان، وسیله یا تغییر وضعیت قابل انجام نیست، آن را بگویید تا برنامه اصلاح شود. گاهی درمان پیشرفته یا جراحی مطرح می‌شود، اما انتخاب به وضعیت زخم و فرد وابسته است. هیچ پماد واحدی برای همه مرحله‌ها بهترین نیست. [11]
تغییر وضعیت؛ زمان ثابت برای همه مناسب نیست
فرد باید با برنامه منظم و متناسب جابه‌جا شود، حتی اگر تشک مخصوص دارد. توان حرکت، وضعیت پوست، بیماری، راحتی و سطح حمایت‌کننده در فاصله تغییر وضعیت نقش دارند. عدد ثابتِ عمومی جای ارزیابی را نمی‌گیرد. برنامه را از تیم مراقبت بگیرید و اگر پوست تغییر کرده یا فرد جابه‌جایی را تحمل نمی‌کند، دوباره مرور کنید. [4]
روش جابه‌جایی هم مهم است: کمک و ابزار مناسب باید اصطکاک و کشیده شدن پوست را کمتر کنند. تکیه‌گاه‌ها را مطابق آموزش قرار دهید و فرد را مستقیم روی محل آسیب نگذارید. تغییر زاویه تخت در بعضی بیماری‌ها یا خطر ورود محتویات به راه تنفس محدودیت دارد؛ فقط برای کاهش فشار، دستور پزشکی را تغییر ندهید. راحتی، امنیت و نیاز درمانی باید هم‌زمان دیده شوند. [4]
تشک و بالشتک؛ کاهش فشار با وسیله مناسب
سطوح و بالشتک‌های توزیع‌کننده فشار می‌توانند بخشی از برنامه باشند. انتخاب به وزن، تحرک، محل خطر، مدت نشستن و شرایط سلامت وابسته است. گران‌تر بودن، تناسب را تضمین نمی‌کند. وسیله باید درست تنظیم و کارکرد آن بررسی شود. تشک مخصوص جای مشاهده پوست، تغییر وضعیت یا مراقبت زخم را نمی‌گیرد. [5]
برای پاشنه، هدف کاهش یا برداشتن تماس فشاری با سطح است. تکیه‌گاه مناسب می‌تواند ساق را حمایت کند تا پاشنه از سطح فاصله داشته باشد؛ نوع وسیله با پا و توان حرکت سازگار می‌شود. پانسمان پیشگیرانه به‌تنهایی فشار را حذف نمی‌کند. دستگاه یا پوشش تنگ هم ممکن است فشار تازه ایجاد کند، پس پوست زیر آن باید دیده شود. [6]
پانسمان و تمیز کردن زخم
پانسمان بر اساس عمق، ترشح، پوست اطراف، درد و امکان تعویض انتخاب می‌شود. محیط مناسب ترمیم با خیس نگه داشتن بی‌هدف یا خشک کردن خشن یکسان نیست. محل را مطابق برنامه با روش مناسب تمیز کنید. الکل، مواد سفیدکننده و ضدعفونی‌کننده قوی را بدون دستور روی زخم نزنید. بافت مرده یا پوشش سیاه را در خانه با قیچی یا تیغ برندارید. [9]
آنتی‌بیوتیک برای صرف وجود زخم یا مثبت بودن کشت، بدون نشانه بالینی عفونت، انتخاب روتین نیست. تب، قرمزی گسترش‌یابنده یا احتمال عفونت عمیق می‌توانند تصمیم را تغییر دهند. پانسمان مانده، نشت ترشح یا درد در تعویض را گزارش کنید. اگر محصولی دسترس نیست، جایگزین را با تیم هماهنگ کنید؛ ترکیب خودسرانه چند ماده می‌تواند پوست را آسیب بزند. [9]
رطوبت، بی‌اختیاری و پوست اطراف
پس از تماس با ادرار یا مدفوع، پوست را با ملایمت و پاک‌کننده مناسب تمیز کنید و برنامه محافظت از رطوبت داشته باشید. سد محافظ پوست و مدیریت بی‌اختیاری می‌توانند کمک کنند. خشکی شدید هم باید مراقبت شود، اما ماده چرب فراوان یا پوشش بسته برای همه محل‌ها مناسب نیست. ناحیه را نسابید و ماساژ ندهید. افتراق التهاب رطوبتی از آسیب فشاری در انتخاب برنامه مهم است. [7]
تغذیه و مایعات؛ کمبود را هدفمند جبران کنیم
کم‌غذایی، کاهش وزن یا مشکل بلع باید بررسی شوند. برنامه تغذیه با انرژی، پروتئین و نیازهای فرد و بیماری زمینه‌ای هماهنگ می‌شود. مکمل برای همه لازم نیست؛ اگر دریافت کافی است، افزودن بی‌هدف سود قطعی برای زخم ندارد. در بیماری کلیه یا محدودیت مایعات، توصیه عمومی «پروتئین و آب خیلی زیاد» مناسب نیست. ارزیابی تغذیه می‌تواند برنامه قابل تحمل‌تری فراهم کند. [8]
چه زمانی سریع مراجعه کنیم؟
قرمزی یا گرمی رو به گسترش، ترشح چرکی، تب، درد بیشتر یا بدتر شدن زخم باید زود بررسی شود. زخم عمیق می‌تواند عفونت بافت یا استخوان ایجاد کند. بدحالی شدید، گیجی، ضعف واضح یا علائم عمومی مهم، مسیر رسیدگی فوری دارند. نبود درد در پوست کم‌حس، شدت را رد نمی‌کند. برای هماهنگی، زمان تغییر و داروهای مصرفی را اطلاع دهید. [1]
پرسش‌های مفید برای برنامه مراقبت
از تیم بپرسید علت و مرحله زخم چیست، فشار چگونه کم می‌شود، چه کسی تغییر وضعیت و پانسمان را انجام می‌دهد و چه علامتی نیازمند تماس همان‌روز است. برنامه نوشتاری برای خانه، وسیله مورد نیاز و زمان پیگیری را روشن کنید. اگر توان مراقب محدود است، آن را صریح مطرح کنید. مراقبت مؤثر باید با امکانات و راحتی فرد سازگار باشد.
پرسش‌های متداول
زخم بستر فقط در فرد بستری رخ می‌دهد؟
خیر. نشستن طولانی و فشار وسیله پزشکی هم می‌توانند آسیب ایجاد کنند. [1]
تشک مخصوص نیاز به تغییر وضعیت را حذف می‌کند؟
خیر. برنامه تغییر وضعیت همچنان با شرایط فرد و پوست تنظیم می‌شود. [5]
پوست قرمز را ماساژ بدهیم؟
خیر. مالش و ماساژ می‌توانند پوست آسیب‌پذیر را بیشتر آسیب بزنند. [7]
پانسمان پاشنه به‌تنهایی کافی است؟
خیر. کاهش فشار پاشنه و بررسی پوست هم لازم‌اند. [6]
برای همه زخم‌ها مکمل یا آنتی‌بیوتیک لازم است؟
خیر. نیاز تغذیه و علائم عفونت جداگانه بررسی می‌شوند؛ مصرف بی‌هدف مناسب نیست. [8]
منابع
- NHS: زخم فشاری یا زخم بستر
- راهنمای بین‌المللی ۲۰۲۶: ارزیابی پوست و بافت
- راهنمای بین‌المللی ۲۰۲۶: طبقه‌بندی آسیب فشاری
- راهنمای بین‌المللی ۲۰۲۶: تغییر وضعیت و حرکت
- راهنمای بین‌المللی ۲۰۲۶: سطوح حمایت‌کننده
- راهنمای بین‌المللی ۲۰۲۶: پیشگیری از آسیب پاشنه
- راهنمای بین‌المللی ۲۰۲۶: مراقبت پیشگیرانه پوست
- راهنمای بین‌المللی ۲۰۲۶: تغذیه
- NICE CG179: پیشگیری و مدیریت زخم فشاری
- NHS Sussex: پیشگیری از زخم فشاری، بازبینی آوریل ۲۰۲۶
- NHS CNTW: اطلاعات مراقبت از زخم فشاری
مطالعه بیشتر درباره این موضوع
دکتر محمدحسن شاهوردی
متخصص بیماری‌های پوست (درماتولوژی) · شماره نظام پزشکی ۱۴۳۷۰۵
بعد از این مطلب، چه بخوانیم؟
ذخیرهسازی اختیاری است و فقط در همین مرورگر انجام می‌شود؛ بدون حساب کاربری و بدون ارسال فهرست به سایت. روی دستگاه مشترک، دیگران هم می‌توانند فهرست را ببینند. با پاکشدن دادههای مرورگر، فهرست از بین میرود.
مطالب ذخیرهشدهٔ من
هنوز مطلبی ذخیره نکردهاید. کنار راهنماهای پیشنهادی، «برای بعد نگه دار» را انتخاب کنید.
همهٔ مطالب ذخیرهشده از این مرورگر حذف شوند؟
حالا دوست دارید چه چیزی روشن‌تر شود؟
انتخاب شما فقط ترتیب پیشنهادها را عوض می‌کند؛ برنامهٔ درمانی نیست.
نظر شما، ادامهٔ این مطلب است
کدام بخش برایتان مفید بود؟ چه پرسشی دربارهٔ موضوع مقاله باقی مانده است؟
دیدگاه‌ها پس از بررسی منتشر می‌شوند. این بخش عمومی است؛ لطفاً شماره تماس، تصویر، نتیجه آزمایش یا اطلاعات شناسایی و پزشکی خصوصی خود را ننویسید. دیدگاه‌ها جایگزین معاینه و مشاوره فردی نیستند.
ثبت دیدگاه برای این مطلب در حال حاضر بسته است.