گال نروژی یا گال پوستهدار شکل شدید و بسیار مسری گال است که با تجمع فراوان مایت و پوستههای ضخیم پوست همراه میشود. نکته مهم این است که خارش آن ممکن است کم باشد یا اصلاً وجود نداشته باشد؛ بنابراین نبود خارش، این بیماری را رد نمیکند. مشاهده پوستهریزی غیرعادی، بهویژه در سالمند یا فرد دچار ضعف ایمنی، به ارزیابی سریع پزشک نیاز دارد. منبع: معرفی بالینی گال پوستهدار در CDC.
برای مقایسه با الگوهای دیگر، بخش خارش شبانه و گال در راهنمای خارش بدن را بخوانید؛ کمبودن خارش، نیاز به بررسی گال پوستهدار را منتفی نمیکند.
گال چیست و نوع نروژی چه تفاوتی دارد؟
گال بر اثر مایت انسانی Sarcoptes scabiei ایجاد میشود. در شکل معمولی، خارش شبانه، دانههای برجسته و گاهی تونلهای ظریف پوست دیده میشود؛ بین انگشتان، مچها و چینهای بدن از نواحی شایعاند. در کودکان خردسال، سر و کف دستوپا هم ممکن است درگیر شوند. برای توضیح کاملتر، راهنمای علائم، تشخیص و درمان گال را بخوانید. منبع علائم عمومی: CDC.
| ویژگی | گال معمولی | گال پوستهدار |
|---|---|---|
| ظاهر غالب | دانههای خارشدار و گاهی نقب | پوستههای ضخیم، گاهی همراه ترک پوست |
| خارش | اغلب شدیدتر در شب | ممکن است خفیف یا غایب باشد |
| تعداد مایت | معمولاً کم | بسیار زیاد |
| انتقال | بیشتر با تماس پوستی نزدیک و طولانی | حتی تماس کوتاه و وسایل آلوده اهمیت دارند |
| برنامه مراقبت | دارو و رسیدگی همزمان به تماسها | درمان ترکیبی و مراقبت دقیقتر از بیمار، تماسها و محیط |
این تفاوتها در برگه اطلاعات گال سازمان جهانی بهداشت توضیح داده شدهاند. نام «نروژی» نام قدیمی بیماری است؛ ابتلا محدود به کشور یا قوم خاصی نیست.
علائم گال نروژی و معنی نقب گال
ضایعات پوستهدار ممکن است در دستها، پاها، آرنجها یا زانوها دیده شوند. قرمزی همیشه به یک شکل دیده نمیشود و در پوست تیره تشخیص آن دشوارتر است. هر پوسته یا دلمهای گال نیست؛ اگزما و بیماریهای دیگر هم میتوانند ظاهر مشابهی داشته باشند. عکس اینترنتی یا رنگ ضایعه، بهتنهایی تشخیص نمیدهد. منبع: راهنمای علائم گال NHS.
نقب در گال چه شکلی است؟
نقب یا تونل گال، مسیر ظریفی است که مایت زیر سطح پوست ایجاد میکند؛ گاهی به شکل خط کوتاه، برجسته و پیچخورده، همرنگ پوست یا خاکستریسفید دیده میشود. پیدا کردن آن آسان نیست. خراش ناشی از خاراندن با نقب تفاوت دارد و هر خط روی دست نشانه گال نیست. منبع: شرح نقب در CDC.
چه کسانی بیشتر در معرض نوع پوستهدار هستند؟
سالمندان، افراد دچار نقص ایمنی و کسانی که بهدلیل اختلال حس یا محدودیت جسمی نمیتوانند خارش را حس کنند یا پوست را بخارانند، بیشتر در معرض خطرند. بااینحال داشتن این شرایط به معنی ابتلای قطعی نیست. منبع: عوامل خطر CDC.
تشخیص چگونه انجام میشود؟
پزشک علاوه بر معاینه پوست، سابقه تماس، زمان شروع ضایعات، بیماریهای زمینهای و داروهای مصرفی را بررسی میکند. درموسکوپی یا مشاهده نمونه سطحی پوست زیر میکروسکوپ میتواند به یافتن مایت، تخم یا فرآوردههای آن کمک کند. منفی بودن یک نمونه، در صورت باقیماندن شک بالینی، بهتنهایی برای رد گال کافی نیست.
معیارهای بینالمللی IACS 2020 برای استانداردسازی تشخیص گال معمولی تدوین شدهاند و برای تشخیص نوع پوستهدار یا سایر شکلهای غیرمعمول طراحی نشدهاند. بنابراین تبدیل آنها به آزمون خانگی «گال دارم یا نه؟» مناسب نیست. تشخیصهای مشابه نیز باید بررسی شوند و سابقه مصرف کورتون یا درمانهای قبلی را باید به پزشک گفت. منبع: مقاله اصلی معیارهای تشخیصی IACS.
راههای انتقال گال پوستهدار
در گال معمولی، تماس نزدیک و طولانی پوست با پوست نقش اصلی دارد. در نوع پوستهدار، تعداد زیاد مایت باعث میشود تماس کوتاهتر و تماس با لباس، ملحفه، مبلمان یا پوستههای ریختهشده بیمار هم اهمیت بیشتری پیدا کند. پس مراقبت از بیمار فقط به نخوابیدن در یک تخت محدود نمیشود. منبع: تفاوت راههای انتقال در WHO.
در مراکز نگهداری و درمانی، فردی که مراقبت مستقیم انجام میدهد ممکن است به دستکش، لباس محافظ و دستورالعمل مشخص نیاز داشته باشد. تعیین افراد در معرض تماس و زمان پایان احتیاطها بر عهده تیم درمان و کنترل عفونت است؛ کاهش خارش بهتنهایی برای پایان این اقدامات کافی نیست. منبع: کنترل گال پوستهدار در مراکز CDC.
درمان گال نروژی چگونه است؟
درمان معمولاً به ترکیب داروی موضعی، مانند پرمترین، و داروی خوراکی، مانند ایورمکتین، نیاز دارد. پزشک بر اساس شدت بیماری و شرایط فرد، تعداد نوبتها و فاصله درمان را تعیین میکند. گاهی داروی مناسب برای کاهش پوستهها هم تجویز میشود تا درمان موضعی بهتر به پوست برسد. الگوی یکسانی برای همه بیماران وجود ندارد.
سن، وزن، بارداری، شیردهی، داروهای همزمان و بیماریهای زمینهای باید پیش از تجویز بررسی شوند. ایمنی ایورمکتین در بارداری و کودکان زیر ۱۵ کیلوگرم بهطور کامل تثبیت نشده است. نسخه فرد دیگری را تکرار نکنید و نوبتهای دارو را خودسرانه زیاد نکنید. منبع: مراقبت و درمان بالینی CDC.
خارش میتواند چند هفته پس از درمان هم ادامه داشته باشد؛ اما نقب جدید، دانههای تازه یا تداوم مشکل به ارزیابی مجدد نیاز دارد. دارو باید مطابق نسخه کامل شود. منبع: پیگیری پس از درمان CDC.
درمان اطرافیان و نظافت خانه
اعضای خانه و سایر تماسهای نزدیک باید برای درمان همزمان ارزیابی شوند، حتی اگر هنوز علامت ندارند. در نوع پوستهدار، پزشک ممکن است دامنه تماسها را گستردهتر بررسی کند. نام افراد و نوع تماس را به تیم درمان بگویید تا کسی از برنامه جا نماند. منبع: رسیدگی به تماسها در CDC.
- لباس، حوله و ملحفه استفادهشده را با آب داغ و چرخه خشککن گرم، متناسب با جنس پارچه، بشویید و خشک کنید.
- اقلام غیرقابلشستوشو را در کیسه بسته، حداقل ۷۲ ساعت تا یک هفته، کنار بگذارید؛ برنامه دقیق را از مرکز درمان بگیرید.
- اتاق و سطوح دارای پوسته را نظافت و جاروبرقی کنید. معمولاً دور انداختن تشک ضروری نیست.
- از حشرهکش یا دوددهی برای درمان پوست یا کنترل گال استفاده نکنید.
راهنمای شستوشو و کیسهگذاری CDC و راهنمای نظافت محیط گال پوستهدار.
چه زمانی مراجعه فوری لازم است؟
پوستههای گسترده، زخم یا احتمال عفونت پوستی را زود به پزشک نشان دهید. خاراندن میتواند راه ورود باکتریها را باز کند و عفونت ثانویه، گاهی عوارض جدی ایجاد میکند. منبع: عوارض گال در WHO.
پرسشهای متداول
آیا گال نروژی بدون خارش هم ممکن است؟
بله؛ خارش ممکن است کم یا غایب باشد. به همین دلیل، پوستههای غیرعادی در فرد در معرض خطر حتی بدون خارش هم نیاز به معاینه دارند. منبع: CDC.
آیا «گال زرد» همان گال پوستهدار است؟
رنگ زرد بهتنهایی برای نامگذاری بیماری کافی نیست. دلمه یا ترشح ممکن است بررسی عفونت پوستی را لازم کند؛ تشخیص از روی رنگ یا عکس قابل اتکا نیست. منبع: علائم و عفونت پوستی NHS.
آیا اطرافیان بدون علامت هم نیاز به درمان دارند؟
بله؛ اعضای خانه و تماسهای نزدیک باید در برنامه همزمان درمان قرار گیرند. نبود علامت ابتلا را رد نمیکند. محدوده افراد نیازمند درمان در نوع پوستهدار با نظر پزشک مشخص میشود. منبع: CDC.
آیا گال پوستهدار با شستوشو یا درمان خانگی برطرف میشود؟
نظافت به کنترل انتقال کمک میکند، اما جای داروی مناسب را نمیگیرد. این نوع گال معمولاً درمان ترکیبی و پیگیری پزشکی میخواهد؛ انتخاب درمان و مدت آن فردی است. منبع: CDC.
ارزیابی ضایعات مشکوک به گال
برای هماهنگی معاینه با مطب دکتر محمدحسن شاهوردی، متخصص پوست، مو و زیبایی، تماس بگیرید و احتمال گال پوستهدار را هنگام هماهنگی اعلام کنید. نظام پزشکی: ۱۴۳۷۰۵.
منابع علمی این راهنما
CDC: گال پوستهدار · CDC: درمان بالینی · CDC: کنترل انتقال · CDC: پیگیری و مراقبت · CDC: علائم · WHO: گال · NHS: راهنمای گال · مقاله اصلی IACS 2020 و محدودیت کاربرد آن · NHS: علائم هشدار سپسیس
دکتر محمدحسن شاهوردی
متخصص بیماریهای پوست (درماتولوژی) · شماره نظام پزشکی ۱۴۳۷۰۵
بعد از این مطلب، چه بخوانیم؟
ذخیرهسازی اختیاری است و فقط در همین مرورگر انجام میشود؛ بدون حساب کاربری و بدون ارسال فهرست به سایت. روی دستگاه مشترک، دیگران هم میتوانند فهرست را ببینند. با پاکشدن دادههای مرورگر، فهرست از بین میرود.
مطالب ذخیرهشدهٔ من
هنوز مطلبی ذخیره نکردهاید. کنار راهنماهای پیشنهادی، «برای بعد نگه دار» را انتخاب کنید.
همهٔ مطالب ذخیرهشده از این مرورگر حذف شوند؟
حالا دوست دارید چه چیزی روشنتر شود؟
انتخاب شما فقط ترتیب پیشنهادها را عوض میکند؛ برنامهٔ درمانی نیست.
نظر شما، ادامهٔ این مطلب است
کدام بخش برایتان مفید بود؟ چه پرسشی دربارهٔ موضوع مقاله باقی مانده است؟
دیدگاهها پس از بررسی منتشر میشوند. این بخش عمومی است؛ لطفاً شماره تماس، تصویر، نتیجه آزمایش یا اطلاعات شناسایی و پزشکی خصوصی خود را ننویسید. دیدگاهها جایگزین معاینه و مشاوره فردی نیستند.